رفتار اخلاقى انسان با خود - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ١٥٦ - الف - مصاديق شناخت خود

ما أدرى ما الخفقة و الخفقتان، إن الله يقول: بَلِ الْإِنْسانُ عَلى‌نَفْسِهِ بَصِيرَةٌ؛ إن عليا (ع) كان يقول: من وجد طعم النوم قائما أوقاعدا، فقد وجب عليه الوضوء.[١]

ايشان همچنين مى‌فرمايد:

ما يصنع أحدكم أن يظهر حسنا و يسر سيئا؟ أليس يرجع إلى نفسه فيعلم أن ذلك ليس كذلك؟ و الله عزوجل يقول: بَلِ الْإِنْسانُ عَلى نَفْسِهِ بَصِيرَةٌ. إن السريرة إذا صحت قويت العلانية.[٢]

بر اين اساس، شناخت انسان از خود در زمينه‌هاى اخلاقى نيز دو دسته مى‌شود: دسته اول، شناخت ويژگى‌هاى مطلوب و پسنديده؛ دسته دوم، شناخت صفات زشت و ناپسند. ويژگى مثبت اين دو دسته شناخت، فراهم شدن امكان افزودن بر خوبى‌هاى خود و تقويت آن‌ها، و برطرف كردن و جبران بدى‌هاى خويش است. بنابراين، شناخت انسان از خود را در شكل ذيل مى‌توان نشان داد:

...

آنچه در اين فصل بيان شد، بر اين فرض استوار بود كه آگاهى، با واقع مطابقت داشته باشد. اگر آنچه در فرايند شناخت حاصل شده است، با واقع مطابقت نداشته نباشد، شناخت نيست، بلكه تصورى باطل از خود است كه از آن به «شناخت‌نما»

[١]. الكافى: ج ٣ ص ٣٧ ح ١٥.

[٢]. همان: ج ٢ ص ٢٢٣ ح ١١.