رفتار اخلاقى انسان با خود - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ١٠٥ - ٣ قلب

با عقول، شناخت خدا محكم و پايدار مى‌شود.[١]

مؤمن، به خدا ايمان نمى‌آورد مگر آنكه تعقل كند.[٢]

دين و ادب، نتيجه عقل است.[٣]

اهميت عقل به مثابه ابزار كسب شناخت، به اندازه‌اى است كه درباره آن، دو حديث ذيل از معصوم (ع) صادر شده است:

امام على (ع): لا عدم اعدم من عدم العقل؛[٤]

نيستى بالاتر از نبود عقل نيست.

امام باقر (ع): لا مصيبة كعدم العقل؛[٥]

مصيبتى بالاتر از نبودِ عقل نيست.

ازآنجاكه ميان خداشناسى و خودشناسى، پيوندى ناگسستنى برقرار است و شناخت يكى (نفس) منجر به شناخت ديگرى (خدا) مى‌شود؛ و اگر ميان ادب و نيز جانبدارى از حق، با خودشناسى رابطه‌اى ناگسستنى برقرار است، پس «شناخت نفس» نيز بدون عقل ميسّر نخواهد بود، همان‌گونه كه ابزار هر شناخت عقل است و بدون آن، شناخت حاصل نخواهد شد.

٣. قلب‌

انديشمندان بزرگ مسلمان، به تبيين مفهوم «قلب» در قرآن پرداخته‌اند. غزالى در احياء العلوم و برخى ديگر از دانشمندان مسلمان از جمله علامه طباطبايى،[٦] استاد مطهرى‌[٧] و استاد مصباح يزدى‌[٨] به تبيين معناى قلب در قرآن همت گمارده‌اند. على‌رغم برخى اختلاف نظرها در ديدگاه‌هاى اين انديشمندان، در اينكه قلب يكى از ابزارهاى‌[٩] انسان براى فهم و درك و نيز حصول شناخت است، اتفاق نظر وجود دارد و آياتى از قرآن كريم نيز به نقش ابزارى قلب در دستيابى به شناخت تصريح‌

[١]. تحف العقول: ص ٦٢.

[٢]. كنز الفوائد: ج ١ ص ٥٦.

[٣]. جامع الاحاديث: ص ١٣٦.

[٤]. الامالى، طوسى: ص ١٤٦ ح ٢٤٠.

[٥]. تحف العقول: ص ٢٨٦.

[٦]. ر. ك: الميزان فى تفسير القرآن: ج ٢ ص ٢٢٣.

[٧]. آشنائى با قرآن: ج ١.

[٨]. ر. ك: اخلاق در قرآن: ج ١ ص ٢٤٤.

[٩]. آشنايى با قرآن: ج ١؛« الحكمة شجرة تنبت فى القلب و تثمر على اللسان».