رفتار اخلاقى انسان با خود - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ٤٨ - ١ اصل بقاى عمل

خدا كسى است كه آسمان‌ها و زمين‌هاى هفتگانه را آفريد؛ تدبير الهى در آن‌ها جريان دارد، تا بدانيد كه خدا بر هر چيزى تواناست، و علم او به همه چيز احاطه دارد.

نتيجه آنكه ضمانت اجرايىِ رعايت احكام اخلاقى، آگاهى از قدرت الهى و اعتقاد به اعمال آن در جهت اعطاى پاداش به فاعل عملِ نيك، و بازخواست و مجازات فاعل عملِ زشت خواهد بود. وعده‌ها و وعيدهاى خدا درباره پاداش‌ها و مجازات‌ها، در سرتاسر قرآن كريم به‌فراوانى ديده مى‌شود و همگى حكايت از قدرت و اراده الهى بر اعطاى پاداش به نيكوكار و مجازات بدكار است. البته روشن است كه اين وعده‌ها فقط وقتى مؤثر خواهد بود كه آگاهى به آن و اعتقاد به قدرت الهى بر انجام آن، حقيقتاً در ضمير انسان تحقق يافته باشد؛ ازاين‌رو آن كس كه به قدرت خداوند اعتقاد داشته باشد، همواره در پى انجام‌دادن اعمال پسنديده بوده، در كار خير بر ديگران سبقت مى‌گيرد؛[١] و آن كس كه به قدرت الهى اعتقاد نداشته باشد، در زمين استكبار ورزيده، مرتكب رفتارهاى ناپسند خواهد شد.[٢]

ب- مبانى هستى‌شناختى‌

به‌طوركلى، هر مسلمان با عنايت به آموزه‌هاى دينى در مسير اصلاح رفتار اخلاقى خويش، به‌ويژه اصلاح رفتار اخلاقى با خودش، بايد چند اصل كلى هستى‌شناختى را نيز در نظر داشته باشد و از آن‌ها غافل نباشد. بدون توجه به اين قواعد و اصول كلى، تنظيم رفتار بر اساس آنچه مطمح نظر آموزه‌هاى دين مبين اسلام است، چندان امكان‌پذير نيست. اين اصول به شرح ذيل است:

١. اصل بقاى عمل‌

يكى از اصول مهم تعاليم اسلام، بقاى عمل است. اين اصل، از مهم‌ترين اصول در فرهنگ اسلامى، و شبيه نظريه‌اى است كه لاوازيه، دانشمند فرانسوى، در فيزيك در اثبات بقاى ماده ابراز كرده است. طبق نظريه قرآن، هيچ كوشش و عمل انسان، هر نوع كه باشد و داراى هر بهره‌اى از صلاح و فساد باشد، هرگز از بين نمى‌رود. به‌

[١]. بقره: ١٤٨.

[٢]. فصلت: ١٥.