رفتار اخلاقى انسان با خود - سبحانىنيا، محمد تقي - الصفحة ١٧٥ - كرامت تكوينى
١. اصل هدفمند بودن آفرينش انسان و اينكه خداوند در قرآن به اين هدفمندى تصريح مىكند، از اهميت آن هدف حكايت مىكند؛ زيرا همانگونه كه پيش از اين گفته شد، خداى حكيم هيچگاه عمل بىهدف يا بيهوده انجام نداده است. اين بدان معناست كه خلقت زمين و آسمان تا ريگهاى بيابانها و تكتك جانوران ريز و درشت، همگى بر اساس اصل حكمت پروردگار بوده است و وجود هيچيك از آنها بيهوده و بىهدف نبوده است. اما اينكه در ميان انواع بىشمار مخلوقات، فقط درباره انسان آيه شريفه أَ فَحَسِبْتُمْ أَنَّما خَلَقْناكُمْ عَبَثاً وَ أَنَّكُمْ إِلَيْنا لا تُرْجَعُونَ[١] نازل شده است، از اهميت اين هدف حكايت مىكند.
٢. تعلق گرفتن هدف آفرينش انسان به رشد، كمال و سعادت خودِ او، نكتهاى حايز اهميت است؛ زيرا گرچه همه موجودات، هدفمند آفريده شدهاند، هدف غايى بسيارى از موجودات خودِ آنها نيست، بلكه قرار گرفتن در مسير رشد و تعالى موجود ديگر، هدف آفرينش آنهاست. اما در آفرينش انسان، مسئله متفاوت است و هدف از آفرينش او، كمال و سعادت خود اوست: إِنْ أَحْسَنْتُمْ أَحْسَنْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ وَ إِنْ أَسَأْتُمْ فَلَها:[٢] اگر نيكى كنيد، به خود نيكى كردهايد؛ و اگر بدى كنيد، به خود بدى كردهايد.
همچنين بر اساس آنچه در برخى اخبار قدسى آمده، خداوند انسان را براى ذات مقدس خود آفريده و به خود نسبت مىدهد. بنابراين، اينكه هدف از آفرينش انسان سعادت خود اوست، و نيز بياناتى شبيه احاديث ذيل كه در آن تصريح شده خدا انسان را براى خود آفريده است، از محبوبيت فراوان انسان نزد پروردگار متعال و تكريم او حكايت مىكند و حتى مرتبهاى بالاتر از مصاديق تكريم است.[٣]
٣. آفرينش مخلوقات ديگر نيز براى انسان بوده و خداوند به منظور دستيابى به كمال و سعادت او، ابزارهاى لازم را در اختيارش قرار داده و جهان را مسخّر او كرده است.[٤]
[١]. مؤمنون: ١١٥: آيا گمان كردهايد كه آفرينش شما بيهوده بوده است و به سوى ما باز نمىگرديد؟!
[٢]. اسرا: ٧.
[٣]. الجواهرالسنية فى الاحاديث القدسية: ص ٣٦١؛ شرح الأسماء الحسنى: ج ١ ص ١٣٩: و جاء فى الاحاديث القدسيات ان الله يقول:
عبدى خلقت الأشياء لأجلك و خلقتك لأجلى، و هبتك الدنيا بالاحسان و الآخرة بالايمان؛ فيض القدير شرح الجامع الصغير: ج ٢ ص ٣٨٧: فى الخبر الإلهى ابن آدم خلقتك لنفسى و خلقت كل شئ لك فبحقى عليك لاتشتغل بما خلقته لك عما خلقت كله.[٤]. جاثيه: ١٣: وَ سَخَّرَ لَكُمْ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً مِنْهُ إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ.