بنابراين براى در اختيار گرفتن عنان نفس خويش، بايد قلب را كنترل كرد و حبّ و بغض و نيز احساسات و عواطفش را بر طبق مقياس الهى تنظيم كرد. قرآن كريم امكان كنترل قلب را تأييد كرده و براى حفظ اصول و ارزش‌هاى مهم‌تر، دستور مهار عواطف و پرهيز از عطوفت و مهربانى به مجرمان و گنهكاران را صادر كرده است و مى‌فرمايد: وَ لا تَأْخُذْكُمْ بِهِما رَأْفَةٌ فِي دِينِ اللَّهِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ:[١] اگر به خدا و روز معاد ايمان داريد، هرگز به آنان درباره دين خدا ترحم و مهربانى روامداريد.

بنابراين كسى كه توان كنترل عواطف خود را نداشته باشد، در كنترل نفس خويش نيز عاجز خواهد بود و آنكه بتواند محبت خود را به سوى جهان آخرت سوق دهد، از پيروى لذات و شهوات كه خواسته اصلىِ نفس اماره است، در امان خواهد ماند. افزون بر آن، چون يكى از عوامل بسيار مؤثر و حركت‌آفرين در انسان احساسات و عواطف است، از راه كنترل احساسات و جهت‌دهى صحيح به آن مى‌توان در جهت كمال حقيقى و سعادت واقعى گام برداشت و نيز بر كنترل نفس خويش نيرومندتر شد و ميل به لذت و شهوت را مهار كرد. در كلام امام على (ع) آمده است:

من أحب الدار الباقية لهى عن اللذات‌

:[٢] هر كس جهان باقى را دوست داشته باشد، لذت‌ها را به فراموشى مى‌سپارد. ايشان همچنين مى‌فرمايد:

«من اشتاق الى الجنة سلا عن الشهوات و من أشفق من النار رجع عن المحرمات؛[٣]

هر كس شوق بهشت داشته باشد، شهوت‌ها را ترك مى‌كند و آن كس كه از دوزخ مى‌ترسد، از انجام‌دادن گناهان باز مى‌گردد». آن حضرت در روايتى ديگر مى‌فرمايد:

«من خاف العقاب انصرف عن السيئات؛[٤]

هر كس از عقاب خدا بترسد، از انجام دادن گناهان منصرف خواهد شد».

بنابر احاديث و متون مشابه، هدايت و جهت‌دهى عواطف و از جمله حب و بغض بايد به سمت‌وسويى باشد كه آدمى را از لذت‌طلبى و شهوت‌پرستى نجات دهد و انگيزه انجام‌دادن گناه و عمل ناپسند را بازدارد.

[١]. نور: ٢.

[٢]. ميزان الحكمة: ج ٤ ص ٣٤٨٤.

[٣]. الكافى: ج ٢ ص ١٣٢ ح ١٥؛ الخصال: ص ٢٣١ ح ٧٤.

[٤]. عيون الحكم و المواعظ: ص ٤٦.