يكى از مهم‌ترين علل انحرافات فكر آدمى به سوى رفتارهاى ناروا و ناپسند، برطرف نشدن نيازمندى‌هاى اوست. براى مثال، اگر به نيازهاى غريزى نفس توجه نشود و آن نيازها از راه حلال و مباح اشباع نشود، بى‌ترديد هريك از آن نيازها به روان و فكر صاحبش فشار مضاعف آورده، فكر را به راه‌هاى انحرافى متوجه مى‌سازد. براى مثال، در متون روايى براى برطرف كردن نيازهاى جنسى و درمان انحراف فكر آدمى دراين‌خصوص، دو راهكارِ «ازدواج» (در صورت امكان) و «روزه» (در صورت ممكن نبودن ازدواج)، ارائه شده است.[١] راهكار نخست، براى رفع نياز جنسى، و راهكار دوم براى پاك كردن صورت آن مسئله ارائه شده است. به هر تقدير، برطرف كردن نيازهاى خويش و از جمله نيازهاى فيزيولژيك بدن براى كنترل كردن فكر خويش و در پى آن، تسلط كامل بر رفتار، ضرورى و اجتناب‌ناپذير است و سركوب غرايز و بى‌توجهى به نيازها، نه فقط راهكار مناسبى براى در اختيار گرفتن فكر و عمل خويش نيست، بلكه به منزله محبوس كردن نيرويى است كه سرانجام سدّ مقابل خويش را خواهد شكست و همچون سيل ويرانگر، هر آنچه بر سر راهش هست ويران مى‌كند و با خود مى‌برد.

در روايات، راه‌هاى متعددى براى پاكيزه كردن، كنترل و هدايت فكر به سمت امورى كه تفكر درباره آن‌ها سودمند است، پيشنهاد شده است. براى مثال ذكر خداوند،[٢] دانش‌اندوزى،[٣] خلوت كردن با خود،[٤] قرائت قرآن، روزه، مسواك،[٥] زيادى سكوت‌[٦] و پرهيز از پرخورى‌[٧] از جمله اين راهكارهاست. اما يكى از

[١]. ر. ك: نور: ٣٢ و ٣٣ و تفسير صافى: ج ٣ ص ٤٣٣.

[٢]. ميزان الحكمة: ج ٢ ص ٩٧٠: امام على( ع):

دوام الذكر ينير القلب و الفكر.

[٣]. عيون الحكم و المواعظ: ص ٤٧: امام على( ع):

التفكر فى غير الحكمة هوس؛ غرر الحكم: ح ٨٣٢: العلم ينجد الفكر.

[٤]. مستدرك الوسائل: ج ١١ ص ١٨٦ ح ١٢٦٩٩: لقمان حكيم:

إن طول الوحدة أفهم للفكرة.

[٥]. دعائم الإسلام: ج ٢ ص ١٣٧ ح ٨١: الصادق( ع):

ثلاث يذهبن النسيان و يحدثن الذكر: قراءة القرآن و السواك و الصيام.

[٦]. عيون الحكم و المواعظ: ص ١٦١:

إن أحببت سلامة نفسك و ستر معائبك فأقلل كلامك و أكثر الصمت يتوفر فكرك.

[٧]. همان: ص ٤٥٦: امام على( ع):

من قل أكله صفا فكره.