رفتار اخلاقى انسان با خود - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ٢٦٠ - كنترل فكر

ناپسند منحرف كرده، به امور خير مصروف داريم. امام على (ع) دراين‌خصوص مى‌فرمايد:

«من كثر فكره فى المعاصى دعته اليها؛[١]

كسى كه بسيار درباره گناهان بينديشد، بزهكارى او را به خويش فرامى‌خواند». ايشان همچنين مى‌فرمايد:

«من كثر فكره فى اللذات غلبت عليه؛[٢]

هركس به لذت‌ها بسيار فكر كند، آن فكر بر او پيروز خواهد شد». همچنين مى‌فرمايد:

«فكرك فى المعصية يحدوك على الوقوع فيها؛[٣]

فكر كردن تو درباره گناهان، تو را به سوى ارتكاب آن‌ها مى‌كشاند».

تفكر در امور خير يا شرّ، به‌تدريج مى‌تواند جرئت و آمادگى انجام‌دادن متعلَّق فكر را در روح و روان آدمى فراهم آورد و در آينده نزديك، او را جزو عاملان آن انديشه ذهنى قرار دهد. پس براى مصون ماندن از ارتكاب رفتارهاى زشت و ناپسند، بايد اجازه انديشيدن به آن رفتارها را به خود نداد و فكر را به سمت امور خير راهنمايى كرد؛ زيرا چنان‌كه از امام على (ع) نقل شده است:

«تفكرك يفيدك الاستبصار و يكسبك الاعتبار؛[٤]

تفكر تو، به تو بصيرت مى‌دهد و باعث عبرت‌اندوزى‌ات مى‌شود». ايشان مى‌فرمايد:

التفكر يدعوا الى البرّ و العمل به؛[٥]

تفكر، به سوى نيكى و عمل به آن فرا مى‌خواند».

اما گاه لازم است فكر خود را به سوى امور بازدارنده سوق دهيم تا از اين راه بر نفس خود چيره شويم. در حديث شريفى نقل شده است كه خداوند از موسى (ع) خواست:

«اذكر انك ساكن القبر فيمنعك ذلك عن كثير من الشهوات؛[٦]

ياد كن كه تو سرانجام در قبر سكونت خواهى كرد؛ كه اين فكر، تو را از رفتن به سوى بسيارى از شهوت‌ها باز مى‌دارد».

پس كنترل فكر، هم يكى از مصاديق كنترل نفس است، و هم علت كنترل‌هاى بعدى. اين جمله حكيمانه را بايد به خاطر سپرد: «مراقب افكارت باش كه گفتارت مى‌شود؛ مراقب گفتارت باش كه رفتارت مى‌شود؛ مراقب رفتارت باش كه عادتت‌

[١]. غرر الحكم: ح ٨٥٦١.

[٢]. همان، ح ٨٥٦٤.

[٣]. عيون الحكم و المواعظ: ص ٣٥٧.

[٤]. همان: ص ١٩٩ به نقل از امام على( ع).

[٥]. الكافى: ج ٢ ص ٥٥ ح ٥ از امام صادق به نقل از امام على( ع).

[٦]. ميزان الحكمة: ج ٤ ص ٣٤٨٤.