رفتار اخلاقى انسان با خود
(١)
فهرست مطالب
٥ ص
(٢)
پيشگفتار
١٣ ص
(٣)
مقدمه
١٥ ص
(٤)
مسئله پژوهش
١٧ ص
(٥)
ساختار فصلهاى كتاب
١٨ ص
(٦)
فصل اول مفاهيم و كليات
٢١ ص
(٧)
درآمد
٢١ ص
(٨)
الف - رفتار
٢١ ص
(٩)
ب - ملكه
٢٢ ص
(١٠)
ج - اخلاق
٢٤ ص
(١١)
د - خود
٢٧ ص
(١٢)
مراتب خود
٢٧ ص
(١٣)
ه - نفس
٢٨ ص
(١٤)
1 نفس در لغت
٢٨ ص
(١٥)
2 نفس در اصطلاح فلاسفه
٢٩ ص
(١٦)
3 نفس در اصطلاح قرآن و روايات
٢٩ ص
(١٧)
و - شاكله
٣٠ ص
(١٨)
ز - علم اخلاق
٣٤ ص
(١٩)
ح - رفتار اخلاقى
٣٥ ص
(٢٠)
ط - مفهوم ارتباط
٣٧ ص
(٢١)
ي - رابطه شاكله با اخلاق و رفتار
٣٧ ص
(٢٢)
ك - رابطه اخلاق با رفتار
٣٩ ص
(٢٣)
ل - اصالت فضيلت يا رفتار
٤٠ ص
(٢٤)
م - رابطه برخى خلقيات با يكديگر
٤١ ص
(٢٥)
فصل دوم مبانى رفتار اخلاقى با خود
٤٣ ص
(٢٦)
الف - مبانى خداشناختى
٤٣ ص
(٢٧)
1 اصل بىنيازى مطلق خداوند
٤٣ ص
(٢٨)
2 اصل حكمت الهى
٤٥ ص
(٢٩)
3 اصل عدالت خدا
٤٦ ص
(٣٠)
4 اصل قدرت خدا براى پاداش
٤٧ ص
(٣١)
ب - مبانى هستىشناختى
٤٨ ص
(٣٢)
1 اصل بقاى عمل
٤٨ ص
(٣٣)
2 اصل بازگشت نتايج اعمال و رفتارها به خود انسان
٥١ ص
(٣٤)
3 اصل جاودانگى انسان
٥٤ ص
(٣٥)
4 اصل برخوردارى انسان از اختيار
٥٥ ص
(٣٦)
5 اصل قابل تغيير بودن انسان
٦٢ ص
(٣٧)
الف - تأثير تكرار رفتار در ايجاد ملكات نفسانى
٦٥ ص
(٣٨)
ب - تأثير باطنى رفتار انسان بر وجود خويش
٦٧ ص
(٣٩)
فصل سوم تحليل مفهومى رفتار اخلاقى با خود
٧١ ص
(٤٠)
درآمد
٧١ ص
(٤١)
الف - مفهوم رفتار اخلاقى با خود
٧١ ص
(٤٢)
ب - جايگاه رفتار با خود
٧٥ ص
(٤٣)
ج - هدف از اصلاح رفتار اخلاقى با خود
٨٠ ص
(٤٤)
د - دو طرف رابطه در رفتار انسان با خود
٨٣ ص
(٤٥)
ه - اقسام رفتار انسان با خود
٨٥ ص
(٤٦)
1 رفتار درونشخصى به مفهوم عام(باواسطه)
٨٥ ص
(٤٧)
2 رفتار درونشخصى به مفهوم خاص(بىواسطه)
٨٥ ص
(٤٨)
رفتارهاى فرد براى كسب شناخت و دانش
٨٦ ص
(٤٩)
رفتارهايى كه در مسير معرفتزايى نيست
٨٦ ص
(٥٠)
و - ابعاد رفتار اخلاقى با خود
٨٧ ص
(٥١)
ز - گستره تأثيرات رفتار انسان با خود
٨٩ ص
(٥٢)
فصل چهارم راههاى شناخت خود
٩٣ ص
(٥٣)
الف - اهميت شناخت خود
٩٥ ص
(٥٤)
ب - مفهوم خودشناسى
٩٧ ص
(٥٥)
ج - هدف از خودشناسى
٩٨ ص
(٥٦)
د - ابزار شناخت خود
١٠١ ص
(٥٧)
1 حس
١٠٢ ص
(٥٨)
2 عقل
١٠٣ ص
(٥٩)
3 قلب
١٠٥ ص
(٦٠)
4 وحى
١١٠ ص
(٦١)
ه - انواع شناخت خود
١١٠ ص
(٦٢)
1 شناخت عقلى
١١١ ص
(٦٣)
2 شناخت نقلى
١١٣ ص
(٦٤)
3 شناخت شهودى
١١٧ ص
(٦٥)
الف - اهميت شناخت شهودى
١١٨ ص
(٦٦)
ب - انواع شناخت شهودى
١٢٠ ص
(٦٧)
ج - خودآگاهى فطرى
١٢٠ ص
(٦٨)
د - ويژگىهاى معرفت فطرى
١٢٣ ص
(٦٩)
ه - الهام
١٢٧ ص
(٧٠)
و - وحى
١٣١ ص
(٧١)
و - راههاى شناخت خود
١٣٢ ص
(٧٢)
1 راههاى شناخت عقلى
١٣٢ ص
(٧٣)
الف - تفكر
١٣٣ ص
(٧٤)
ب - آموختن
١٣٥ ص
(٧٥)
ج - تجربه
١٣٩ ص
(٧٦)
د - عبرتگيرى
١٤٠ ص
(٧٧)
2 راههاى شناخت نقلى
١٤٢ ص
(٧٨)
3 راههاى شناخت شهودى
١٤٤ ص
(٧٩)
ز - شناختنما
١٤٨ ص
(٨٠)
ح - نتيجه
١٥١ ص
(٨١)
فصل پنجم مواجهه شناختى با خود
١٥٣ ص
(٨٢)
مواجهه شناختى
١٥٣ ص
(٨٣)
الف - مصاديق شناخت خود
١٥٤ ص
(٨٤)
1 شناخت نوعى
١٥٧ ص
(٨٥)
الف - انسان، موجودى برخوردار از غريزه
١٥٧ ص
(٨٦)
ب - انسان موجودى داراى فطرت
١٥٩ ص
(٨٧)
ج - انسان، موجودى برخوردار از عقل
١٦٢ ص
(٨٨)
ارزش عقل در متون مقدس
١٦٤ ص
(٨٩)
رابطه عقل با اخلاق
١٦٥ ص
(٩٠)
د - انسان، برخوردار از هيجانات و عواطف
١٦٦ ص
(٩١)
ه - انسان، موجودى مكلف(مسئول)
١٦٩ ص
(٩٢)
و - انسان، موجودى طالب حرمت نفس
١٧١ ص
(٩٣)
كرامت تكوينى
١٧١ ص
(٩٤)
كرامت تشريعى
١٧٦ ص
(٩٥)
اعطاى كرامت انسان به مثابه حق طبيعى او
١٧٨ ص
(٩٦)
ز - انسان، موجودى ارزشمند
١٨٠ ص
(٩٧)
ح - انسان، موجودى صاحب اختيار
١٨٤ ص
(٩٨)
ط - انسان، موجودى آزاد و آزادىخواه
١٨٥ ص
(٩٩)
ي - انسان، موجودى سعادتطلب
١٨٧ ص
(١٠٠)
ك - برخوردار از قوتها و ضعفها
١٨٩ ص
(١٠١)
2 شناخت ويژگىهاى شخصى
١٩٠ ص
(١٠٢)
فصل ششم مواجهه احساسى با خود
١٩٣ ص
(١٠٣)
درآمد
١٩٣ ص
(١٠٤)
الف - احساس كرامت نفس
١٩٥ ص
(١٠٥)
فوايد احساس كرامت نفس
١٩٦ ص
(١٠٦)
حدود خودارزشمندى
١٩٩ ص
(١٠٧)
ب - احساس عزت نفس(خودتوانمندى)
٢٠١ ص
(١٠٨)
مفهوم لغوى و اصطلاحى
٢٠١ ص
(١٠٩)
حدود احساس عزت نفس
٢٠٩ ص
(١١٠)
عوامل عزت نفس
٢١١ ص
(١١١)
1 علم
٢١٢ ص
(١١٢)
2 عقل
٢١٢ ص
(١١٣)
3 تقوا
٢١٣ ص
(١١٤)
4 توكل
٢١٣ ص
(١١٥)
5 قناعت
٢١٤ ص
(١١٦)
پيامدهاى عزت نفس
٢١٥ ص
(١١٧)
ج - احساس شرم از خود
٢١٨ ص
(١١٨)
رابطه حيا با مواجهه احساسى با خود
٢١٩ ص
(١١٩)
د احساس حب ذات
٢٢١ ص
(١٢٠)
هدايت حب ذات
٢٢٤ ص
(١٢١)
فصل هفتم مواجهه رفتارى با خود
٢٢٧ ص
(١٢٢)
درآمد
٢٢٧ ص
(١٢٣)
اقسام رفتارهاى انسان با خود
٢٣٠ ص
(١٢٤)
1 رفتار اخلاقى انسان با جسم خود
٢٣١ ص
(١٢٥)
الف - سلامت جسم؛ هدف ميانى
٢٣٢ ص
(١٢٦)
ب - ضرورت مراقبت از سلامت جسم
٢٣٣ ص
(١٢٧)
ج - انواع رفتارهاى اخلاقى با جسم خود
٢٣٨ ص
(١٢٨)
1 بهداشت و پاكيزگى
٢٣٨ ص
(١٢٩)
2 تغذيه مناسب
٢٤٠ ص
(١٣٠)
3 درمان
٢٤٢ ص
(١٣١)
2 رفتار اخلاقى مربوط به روح و روان
٢٤٣ ص
(١٣٢)
كنترل نفس
٢٤٦ ص
(١٣٣)
مفهوم كنترل نفس
٢٥٢ ص
(١٣٤)
حل تعارض ظاهرى روايات
٢٥٥ ص
(١٣٥)
رابطه كنترل نفس با آزادى
٢٥٦ ص
(١٣٦)
ابعاد كنترل نفس
٢٥٨ ص
(١٣٧)
كنترل فكر
٢٥٩ ص
(١٣٨)
كنترل عواطف قلبى
٢٦٢ ص
(١٣٩)
كنترل اعضا و جوارح
٢٦٥ ص
(١٤٠)
1 كنترل شكم از خوردن حرام
٢٦٥ ص
(١٤١)
2 كنترل شكم از پرخورى
٢٦٧ ص
(١٤٢)
3 كنترل خواب و استراحت
٢٦٩ ص
(١٤٣)
4 كنترل گوش
٢٧٠ ص
(١٤٤)
5 كنترل چشم
٢٧١ ص
(١٤٥)
3 عوامل يارىدهنده در كنترل نفس خود
٢٧٤ ص
(١٤٦)
خاموشى(سكوت)
٢٧٥ ص
(١٤٧)
فكر
٢٧٦ ص
(١٤٨)
خلوت
٢٧٧ ص
(١٤٩)
كمخورى
٢٧٧ ص
(١٥٠)
4 مراحل تسلط بر نفس
٢٧٨ ص
(١٥١)
الف - مراقبه
٢٧٨ ص
(١٥٢)
شيوه مراقبت نفس
٢٨٢ ص
(١٥٣)
2 استمرار(مراقبت دائم)
٢٨٣ ص
(١٥٤)
3 پرهيز از افراط و تفريط
٢٨٦ ص
(١٥٥)
4 اكتفا به حلال و پرهيز از حرام
٢٨٨ ص
(١٥٦)
5 ارضاى حداقلى غرايز
٢٨٨ ص
(١٥٧)
6 به تأخير انداختن اميال
٢٨٩ ص
(١٥٨)
ابعاد مراقبت نفس
٢٩٠ ص
(١٥٩)
ب - خودارزيابى
٢٩٤ ص
(١٦٠)
مفهوم«خودارزيابى»
٢٩٥ ص
(١٦١)
اهميت«خودارزيابى»
٢٩٥ ص
(١٦٢)
رابطه خودارزيابى با عيبجويى از ديگران
٢٩٧ ص
(١٦٣)
خودارزيابى در امور اخلاقى و دينى
٢٩٩ ص
(١٦٤)
نقش خداوند در افعال نيك و بد انسان
٣٠٢ ص
(١٦٥)
پيامد محاسبه نفس
٣٠٤ ص
(١٦٦)
فواصل زمانى محاسبه نفس
٣٠٦ ص
(١٦٧)
ج - مشارطه
٣٠٨ ص
(١٦٨)
د - معاتبه و معاقبه
٣٠٨ ص
(١٦٩)
پيشنياز كنترل و محاسبه نفس
٣١١ ص
(١٧٠)
نتايج پايان فصل
٣١٢ ص
(١٧١)
فهرست منابع و مآخذ
٣١٥ ص
(١٧٢)
سايتها
٣٢٥ ص
(١٧٣)
مجلات
٣٢٦ ص
(١٧٤)
نرمافزارها
٣٢٧ ص
 
٣ ص
٤ ص
٥ ص
٦ ص
٧ ص
٨ ص
٩ ص
١٠ ص
١١ ص
١٢ ص
١٣ ص
١٤ ص
١٥ ص
١٦ ص
١٧ ص
١٨ ص
١٩ ص
٢٠ ص
٢١ ص
٢٢ ص
٢٣ ص
٢٤ ص
٢٥ ص
٢٦ ص
٢٧ ص
٢٨ ص
٢٩ ص
٣٠ ص
٣١ ص
٣٢ ص
٣٣ ص
٣٤ ص
٣٥ ص
٣٦ ص
٣٧ ص
٣٨ ص
٣٩ ص
٤٠ ص
٤١ ص
٤٢ ص
٤٣ ص
٤٤ ص
٤٥ ص
٤٦ ص
٤٧ ص
٤٨ ص
٤٩ ص
٥٠ ص
٥١ ص
٥٢ ص
٥٣ ص
٥٤ ص
٥٥ ص
٥٦ ص
٥٧ ص
٥٨ ص
٥٩ ص
٦٠ ص
٦١ ص
٦٢ ص
٦٣ ص
٦٤ ص
٦٥ ص
٦٦ ص
٦٧ ص
٦٨ ص
٦٩ ص
٧٠ ص
٧١ ص
٧٢ ص
٧٣ ص
٧٤ ص
٧٥ ص
٧٦ ص
٧٧ ص
٧٨ ص
٧٩ ص
٨٠ ص
٨١ ص
٨٢ ص
٨٣ ص
٨٤ ص
٨٥ ص
٨٦ ص
٨٧ ص
٨٨ ص
٨٩ ص
٩٠ ص
٩١ ص
٩٢ ص
٩٣ ص
٩٤ ص
٩٥ ص
٩٦ ص
٩٧ ص
٩٨ ص
٩٩ ص
١٠٠ ص
١٠١ ص
١٠٢ ص
١٠٣ ص
١٠٤ ص
١٠٥ ص
١٠٦ ص
١٠٧ ص
١٠٨ ص
١٠٩ ص
١١٠ ص
١١١ ص
١١٢ ص
١١٣ ص
١١٤ ص
١١٥ ص
١١٦ ص
١١٧ ص
١١٨ ص
١١٩ ص
١٢٠ ص
١٢١ ص
١٢٢ ص
١٢٣ ص
١٢٤ ص
١٢٥ ص
١٢٦ ص
١٢٧ ص
١٢٨ ص
١٢٩ ص
١٣٠ ص
١٣١ ص
١٣٢ ص
١٣٣ ص
١٣٤ ص
١٣٥ ص
١٣٦ ص
١٣٧ ص
١٣٨ ص
١٣٩ ص
١٤٠ ص
١٤١ ص
١٤٢ ص
١٤٣ ص
١٤٤ ص
١٤٥ ص
١٤٦ ص
١٤٧ ص
١٤٨ ص
١٤٩ ص
١٥٠ ص
١٥١ ص
١٥٢ ص
١٥٣ ص
١٥٤ ص
١٥٥ ص
١٥٦ ص
١٥٧ ص
١٥٨ ص
١٥٩ ص
١٦٠ ص
١٦١ ص
١٦٢ ص
١٦٣ ص
١٦٤ ص
١٦٥ ص
١٦٦ ص
١٦٧ ص
١٦٨ ص
١٦٩ ص
١٧٠ ص
١٧١ ص
١٧٢ ص
١٧٣ ص
١٧٤ ص
١٧٥ ص
١٧٦ ص
١٧٧ ص
١٧٨ ص
١٧٩ ص
١٨٠ ص
١٨١ ص
١٨٢ ص
١٨٣ ص
١٨٤ ص
١٨٥ ص
١٨٦ ص
١٨٧ ص
١٨٨ ص
١٨٩ ص
١٩٠ ص
١٩١ ص
١٩٢ ص
١٩٣ ص
١٩٤ ص
١٩٥ ص
١٩٦ ص
١٩٧ ص
١٩٨ ص
١٩٩ ص
٢٠٠ ص
٢٠١ ص
٢٠٢ ص
٢٠٣ ص
٢٠٤ ص
٢٠٥ ص
٢٠٦ ص
٢٠٧ ص
٢٠٨ ص
٢٠٩ ص
٢١٠ ص
٢١١ ص
٢١٢ ص
٢١٣ ص
٢١٤ ص
٢١٥ ص
٢١٦ ص
٢١٧ ص
٢١٨ ص
٢١٩ ص
٢٢٠ ص
٢٢١ ص
٢٢٢ ص
٢٢٣ ص
٢٢٤ ص
٢٢٥ ص
٢٢٦ ص
٢٢٧ ص
٢٢٨ ص
٢٢٩ ص
٢٣٠ ص
٢٣١ ص
٢٣٢ ص
٢٣٣ ص
٢٣٤ ص
٢٣٥ ص
٢٣٦ ص
٢٣٧ ص
٢٣٨ ص
٢٣٩ ص
٢٤٠ ص
٢٤١ ص
٢٤٢ ص
٢٤٣ ص
٢٤٤ ص
٢٤٥ ص
٢٤٦ ص
٢٤٧ ص
٢٤٨ ص
٢٤٩ ص
٢٥٠ ص
٢٥١ ص
٢٥٢ ص
٢٥٣ ص
٢٥٤ ص
٢٥٥ ص
٢٥٦ ص
٢٥٧ ص
٢٥٨ ص
٢٥٩ ص
٢٦٠ ص
٢٦١ ص
٢٦٢ ص
٢٦٣ ص
٢٦٤ ص
٢٦٥ ص
٢٦٦ ص
٢٦٧ ص
٢٦٨ ص
٢٦٩ ص
٢٧٠ ص
٢٧١ ص
٢٧٢ ص
٢٧٣ ص
٢٧٤ ص
٢٧٥ ص
٢٧٦ ص
٢٧٧ ص
٢٧٨ ص
٢٧٩ ص
٢٨٠ ص
٢٨١ ص
٢٨٢ ص
٢٨٣ ص
٢٨٤ ص
٢٨٥ ص
٢٨٦ ص
٢٨٧ ص
٢٨٨ ص
٢٨٩ ص
٢٩٠ ص
٢٩١ ص
٢٩٢ ص
٢٩٣ ص
٢٩٤ ص
٢٩٥ ص
٢٩٦ ص
٢٩٧ ص
٢٩٨ ص
٢٩٩ ص
٣٠٠ ص
٣٠١ ص
٣٠٢ ص
٣٠٣ ص
٣٠٤ ص
٣٠٥ ص
٣٠٦ ص
٣٠٧ ص
٣٠٨ ص
٣٠٩ ص
٣١٠ ص
٣١١ ص
٣١٢ ص
٣١٣ ص
٣١٤ ص
٣١٥ ص
٣١٦ ص
٣١٧ ص
٣١٨ ص
٣١٩ ص
٣٢٠ ص
٣٢١ ص
٣٢٢ ص
٣٢٣ ص
٣٢٤ ص
٣٢٥ ص
٣٢٦ ص
٣٢٧ ص

رفتار اخلاقى انسان با خود - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ٢٣٢ - الف - سلامت جسم؛ هدف ميانى

امانت خداوند در اختيار او قرار گرفته و بخشى از وجود او به‌شمار مى‌رود. بنابراين رفتار انسان با جسم خويش، از منظرى به بهداشت و علوم پزشكى، از منظرى ديگر به علم فقه، و از منظر سوم به علم اخلاق ارتباط خواهد داشت. ازاين‌رو به همان اندازه كه اصلاح رفتار با جسم خويش و پاسدارى از امانت خداداد مى‌تواند رفتار اخلاقى و از زمره رفتارهاى پسنديده و نيكو باشد، به همان اندازه سستى و بى‌مبالاتى در تأمين سلامت جسمانى خويش، يكى از مصاديق خيانت و اهمال در نگه‌دارى امانت خدا به‌شمار مى‌آيد. بنابراين بحث از آن نيز به علم اخلاق مرتبط و نيز مفيد و كارگشاست.

نكته دوم اين است كه اگرچه جسم انسان از نظر اهميت، در مرتبه پايين‌تر از روح و جان قرار دارد و حقيقت آدمى به روح اوست و جسم فقط قالبى است كه روح در آن حلول مى‌كند و آثار وجودى خود را از طريق جسم نمايان مى‌سازد، اما اين سخن بدان معنا نيست كه جسم آدمى ارزش ندارد و هيچ‌گونه توجهى نمى‌طلبد و هيچ حقى بر انسان ندارد. معارف دينى به‌روشنى دراين‌باره اظهار نظر، و تكليف هر فرد را در ارتباط با جسمش مشخص كرده است. بنابراين گرچه جسم براى نيل به سعادت و كمال روح، ابزارى بيش نيست، امّا از پرداختن به آن نمى‌توان غافل شد. چه بسيار افرادى كه در تأمين سلامت جسمانى خود سستى و اهمال ورزيدند و در نتيجه به‌سبب ابتلا به انواع بيمارى‌هاى جسمانى، از دستيابى به مدارج عالى كمال و سعادت محروم شدند. بر اين اساس، سلامت جسم انسان هدفى در اخلاق به شمار مى‌آيد؛ اما نه هدف غايى، بلكه هدفى ميانى براى دستيابى به هدف عالىِ كمال و سعادت.

الف- سلامت جسم؛ هدف ميانى‌

گفتيم سلامت جسم، هدفى بالذات اما ميانى است؛ يعنى هدف عالى و غايت بالذات نيست. آنچه به منزله غايت در اخلاق مطرح است، روح سالم و كمال و سعادت اوست. بديهى است فقط با تأمين سلامت جسم مى‌توان هم شكر نعمت خداداد را دراين‌خصوص به‌جا آورد، و هم زمينه را براى دستيابى به هدف عالى فراهم آورد. بنابراين سخن از رفتار اخلاقى انسان با خود در حوزه جسم خويش، از جمله موضوعات مهمى است كه در اين بخش بايد به آن توجه شود.