رفتار اخلاقى انسان با خود - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ١٠٢ - ١ حس

مى‌آموزد؛[١] اما در دنيا، فرايند يادگيرى و مراحل. آن را بايد بشر پى بگيرد و بدون آن، يادگيرى براى كسى تحقق نمى‌يابد؛ همانند رزق و روزى كه به‌دست خداست، اما انسان بايد براى تحصيل آن تلاش كند و به صرف طلب روزى از خدا، روزى اعطا نمى‌شود. تحصيل علم و معرفت نيز نيازمند ابزارهايى است كه خداوند به انسان عطا كرده و قرآن كريم آن ابزارها را معرفى كرده است. اين ابزارها به شرح ذيل است:

١. حس‌

حواس انسان، يكى از ابزارهاى شناختى خود است؛ اما از ميان اين حواس پنج‌گانه، نقش گوش و چشم در كسب علم و معرفت بسيار مهم‌تر و مؤثرتر است. ازاين‌رو قرآن كريم به نقش اين دو حس در انجام‌دادن اين رسالت مهم به صورت خاص تصريح مى‌كند و مى‌فرمايد:

وَ اللَّهُ أَخْرَجَكُمْ مِنْ بُطُونِ أُمَّهاتِكُمْ لا تَعْلَمُونَ شَيْئاً وَ جَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصارَ وَ الْأَفْئِدَةَ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ.[٢]

وخداوند شما را از شكم‌هاى مادرانتان خارج كرد درحالى‌كه هيچ چيز نمى‌دانستيد و براى شما گوش و ديدگان و دل‌ها قرار داد؛ باشد كه سپاس‌گزار باشيد.

در آيه ديگر مى‌فرمايد:

وَ هُوَ الَّذِي أَنْشَأَ لَكُمُ السَّمْعَ وَ الْأَبْصارَ وَ الْأَفْئِدَةَ قَلِيلًا ما تَشْكُرُونَ.[٣]

واو كسى است كه براى شما گوش و ديدگان و دل‌ها قرار داد درحالى‌كه تعداد كمى شكرگزاريد.

امام على (ع) درباره نقش گوش به مثابه دريچه ورود علم و معرفت تأكيد ويژه داشته، مى‌فرمايد:

القلب ينبوع الحكمة والاذن مغيضها.[٤]

دل، سرچشمه حكمت، و گوشْ آبگير آن است.

[١]. ر. ك: علق: ٥.

[٢]. نحل: ٧٨.

[٣]. مؤمنون: ٧٨؛ ر. ك: سجده: ٩؛ ملك: ٢٣.

[٤]. عيون الحكم و المواعظ: ص ٦٢ ح ١٦١٣.