رفتار اخلاقى انسان با خود - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ٢٠٠ - حدود خودارزشمندى

رضاك عن نفسك من فساد عقلك.[١]

ازخودراضى بودنت نشانه بى‌خردى توست.

ايشان همچنين مى‌فرمايد:

اعجاب المرء بنفسه برهان نقصه و عنوان ضعف عقله.[٢]

خودپسندى انسان، دليل نقصان و نشانه كم‌خردى اوست.

البته نه فقط خودپسندى نشانه كم‌خردى و انحراف از خودارزشمندىِ مثبت يا احساس كرامت نفس است، بلكه گاه احساس حقارت نيز به فخرفروشى منجر مى‌شود. توضيح آنكه افراد ضعيف كه به‌خوبى از ناتوانى خويش آگاه‌اند، گاه تلاش مى‌كنند كمبود و ضعفى را كه در درون خويش احساس مى‌كنند، با رفتارهاى ناپسند جبران كنند. براى مثال، مزيت يا برترى خود را بزرگ‌تر از آنچه هست مى‌نمايانند و بر آن فخر مى‌فروشند تا با اين ترفند، ضعف‌هايشان را از ياد خود و ديگران ببرند. ازاين‌رو امام على (ع) مى‌فرمايد:

«الافتخار من صغر الاقدار؛[٣]

به خود نازيدن، نشانه حقارت و پستى است».

به نظر مى‌رسد كسى كه فخرفروشى مى‌كند، در حقيقت به پذيرش ضعف و كمبود خود اعتراف مى‌كند و عقده حقارت خود را به همگان اعلام مى‌كند. اين رفتار، خردمندانه نيست و شايد به همين دليل است كه امام على (ع) فخر فروشى را اين‌گونه وصف مى‌كند:

«لا حُمق اعظم من الفخر؛[٤]

هيچ حماقتى بزرگ‌تر از فخر فروشى نيست».

در مقابل، اگر براى خود ارزشى قايل نباشد و خود را محترم نداند، نه فقط با رفتارش به خود آسيب مى‌زند و حرمت خويش را در برابر ديگران ضايع مى‌سازد، بلكه ديگران نيز از شر او در امان نخواهند بود. لذا امام هادى (ع) مى‌فرمايد:

«من هانت عليه نفسه فلا تأمن شره؛[٥]

كسى كه خود را خوار مى‌يابد، از شر او ايمن مباش».

[١]. ميزان الحكمة: ج ٧ ص ٣٤٥٠ ح ١١٨٠٢.

[٢]. همان: ح ١١٨٠٧.

[٣]. مسند الرضا( ع): ص ٨٤.

[٤]. همان.

[٥]. بحار الانوار: ج ٧٥ ص ٣٦٥.