بنابراين سختگيرى بر خود، به معناى محروم كردن نفس از آنچه خداوند بر انسان حلال كرده نيست. مقصود از سخت‌گيرى، انعطاف نداشتن در دستيابى به خواسته‌ها و تمايلات نفسانى از راه نامشروع است. به عبارت ديگر، نفس را بايد عادت داد كه فقط از راه مشروع، تمايلاتش را ارضا كند و هواهايى را كه طالب تجاوز از حدود شرعى است پايمال كند. لذا قرآن كريم در اين خصوص مى‌فرمايد:

وَ ابْتَغِ فِيما آتاكَ اللَّهُ الدَّارَ الْآخِرَةَ وَ لا تَنْسَ نَصِيبَكَ مِنَ الدُّنْيا وَ أَحْسِنْ كَما أَحْسَنَ اللَّهُ إِلَيْكَ وَ لا تَبْغِ الْفَسادَ فِي الْأَرْضِ إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْمُفْسِدِينَ‌[١]

از آنچه خداوند به تو عنايت فرموده، آخرت را جستجو كن و حظّ خود را از دنيا فراموش مكن و همان طور كه خداوند به تو نيكى فرموده، تو نيز نيكى كن و در زمين طغيان مكن؛ كه خداوند اهل فساد را دوست نمى‌دارد.

در آيه‌اى ديگر مى‌فرمايد:

قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبادِهِ وَ الطَّيِّباتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هِيَ لِلَّذِينَ آمَنُوا فِي الْحَياةِ الدُّنْيا خالِصَةً يَوْمَ الْقِيامَةِ كَذلِكَ نُفَصِّلُ الْآياتِ لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ‌[٢]

بگو: چه كسى زينت‌هاى خدا را كه براى بندگان خود آفريده حرام كرده و از صرف رزق حلال و پاكيزه منع كرده است؟ بگو: اين نعمت‌ها در دنيا براى اهل ايمان است و خالص اين‌ها (لذات كامل بدون الم، و نيكوتر از اين‌ها) در آخرت براى آنان خواهد بود. ما آيات خود را براى اهل دانش، چنين مفصّل و روشن بيان مى‌كنيم.

نفس آدمى لذت‌ها را مى‌جويد و راه رسيدن به آن براى او مهم نيست؛ به همين دليل آنگاه كه دستيابى به لذتى براى او ممكن به نظر آيد، از درونْ خود را در جهت دستيابى به آن لذت تحت فشار قرار داده، تحريك مى‌كند. در نتيجه خويشتن‌دارى و مراقبت از خويش و حبس‌النفس از ارتكاب رفتار ناپسند اما لذيذ، از مصاديق و مؤلفه‌هاى سختگيرى بر خود به‌شمار مى‌آيد.

[١]. قصص: ٧٧.

[٢]. اعراف: ٣٢.