رفتار اخلاقى انسان با خود - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ٢٨٥ - ٢ استمرار(مراقبت دائم)

كلينى در كافى به نقل از امام على (ع) مى‌نويسد:

فرحم‌الله امرء راقب ربه و تنكب ذنبه، و كابر هواه، و كذب مناه.[١]

خدا رحمت كند كسى را كه متوجه حضور و نظارت پروردگار بر اعمالش باشد، از گناه بپرهيزد و با هواى نفس خويش مبارزه و آرزوهاى واهى را تكذيب كند.

امام صادق (ع) دقيقاً به اين دليل كه نفس آدمى مراقبت دائم مى‌طلبد، در دعاى پس از نماز ظهر از خداوند متعال استمداد، و توجه مستمر خود را در مراقبت از هيجانات و وساوس نفس و شياطينِ انس و جن، از خدا طلب مى‌كند:

«اللهم ... لا تكلنى الى نفسى طرفة عين ابدا».

[٢]

در آيه ديگر، به دقت در انتخاب طعام خود توصيه شده است و به نظر برخى مفسران، طعام اعم از غذاى جسم است؛ يعنى مراقبت در هر حال و براى غذاى روح و جسم ضرورى است. ملامهدى نراقى در كتاب جامع السعادات در لزوم استمرار و دوام مراقبت و كنترل نفس مى‌نويسد:

لاتحصل السعادة الا باصلاح جميع الصفات و القوى دائماً، فلا تحصل باصلاحها بعضاً دون بعض، وقتاً دون وقتٍ ... فالسعيد المطلق من أصلح جميع صفاته و أفعاله على وجه الثبوت و الدوام بحيث لا يغيره تغيير الاحوال و الزمان و لا يزول صبره بحدوث المصائب و الفتن و لاشكره بورود النوائب و المحن و لا يقينه بكثرة الشبهات و لا رضاه بأعظم النكبات و لا احسانه بالساءة.[٣]

در روايات نيز براى تبديل شدن رفتار به سجيه و عادت توصيه شده است. امام باقر (ع) مى‌فرمايد: «بنده، ايمان به خداوند را تا چهل روز خالص نمى‌كند»؛ يا ايشان فرمود: «بنده ياد خداوند را تا چهل روز نگاه نمى‌دارد، مگر آنكه خداوند دنيا را از چشم او مى‌اندازد و او را به دردها و درمان‌هاى آن آگاه مى‌سازد؛ سپس حكمت را در قلب او ثابت و بر زبان او جارى مى‌كند». سپس اين آيه را تلاوت كرد: آنان كه گوساله را به پرستش گرفتند، [آتش قهر و] غضب خدا [در آخرت‌] و ذلت و

[١]. الكافى: ج ٨ ص ١٧٢.

[٢]. مصباح المتهجد: ص ٦٥.

[٣]. جامع السعادات: ص ٣٩.