رفتار اخلاقى انسان با خود - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ٢٧٧ - كمخورى

خداوند او را براى نورِ شناخت و توحيد برگزيده، كسى به ارزش تفكر پى نخواهد برد.

البته بايد توجه داشت تفكر نيز لوازمى دارد كه از جمله لوازم آن خاموشى است. لذا در روايات متعدد، فكر كردن هنگام خاموشى، از نشانه‌هاى مؤمنان دانسته شده است.[١]

خلوت‌

يكى ديگر از عوامل مؤثر در تهذيب نفس و تسلط يافتن بر آن، خلوت گزيدن است. اينكه آدمى ساعات يا دقايقى را خلوت كند و خود را از اشتغالات دنيوى دور نگاه دارد، موجب مساعدتر شدن زمينه براى بررسى رفتارها و كنترل نفس خويش مى‌شود. پيامبر (ص) مى‌فرمايد:

الدنيا ساعة فاجعلها طاعة و باب ذالك كله ملازمة الخلوة بمداومة الفكرة.[٢]

دنيا ساعتى بيش نيست؛ پس آن را اطاعت از خدا قرار ده، و در ورود به اطاعت خدا، تفكر بسيار هنگام خلوت كردن است.

لقمان حكيم در بيانى زيبا مى‌گويد:

ان طول الوحدة أفهم للفكرة و طول الفكره دليل على طريق الجنة.[٣]

همانا دوام تنهايى براى تفكر مناسب‌تر، و تفكر بسيار نشانه پيمودن راه بهشت است.

كم‌خورى‌

اينكه شكم از غذا پُر نباشد و سبك باشد، از عوامل قطعى در امكان تفكر و تسلط بر نفس به‌شمار مى‌آيد؛ زيرا سيرى و پُرخورى، موجب سنگينى شده، اشتياق نفس را براى تفكر، ذكر و عبادت از بين مى‌برد و خواب بسيار در پى مى‌آورد. ازاين‌رو پرهيز از پُرخورى، نه فقط رفتارى در مقابله با هواهاى نفسانى است، بلكه در ايجاد نشاط براى تسلط بر نفس و مقابله با تمايلات نفسانى يارى مى‌رساند. اين امر را

[١]. ر. ك: الكافى: ج ٢ ص ٢٣٠ ص ١( امام على( ع)

[٢]. بحار الانوار: ج ٧٠ ص ٦٨ ص ١٤.

[٣]. همان: ج ١٣ ص ٤٢٢ ح ١٧.