رفتار اخلاقى انسان با خود - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ٢٧١ - ٥ كنترل چشم

تحدث فى قلبك خيرا أو تكسب خلقا كريما فإنه باب الكلام إلى القلب يؤدى إليه ضروب المعانى على ما فيها من خير أو شر

:[١]

واما حق گوش، آن است كه آن را از شنيدن صداهايى جز صداهاى نيك كه در دلت تأثير نيكو برجاى مى‌گذارد، يا موجب فراگيرى اخلاق نيك مى‌شود دور نگه دارى؛ زيرا گوش درى است كه سخن از آن به قلب راه مى‌يابد و معانى نيك و بد را به آن مى‌رساند.

امام سجاد (ع) گوش را دريچه‌اى به سوى قلب دانسته، از آدمى مى‌خواهد گوشِ خويش را فقط راهى براى رساندن صداهاى نيك به قلب قرار دهد و به صداها و سخنان ناروا كه تأثير نامطلوب در قلب و روح برجاى مى‌گذارد اجازه ورود ندهد؛ به هر آوايى گوش نسپارد و شنيدنى‌هايش بر اساس موازين الهى گزينش شود تا از اين طريق حق گوش و قلب خود را به‌جاى آورده، اخلاق اسلامى را درباره گوش و قواى شنوايى خود و همچنين حق قلب خويش را رعايت كرده باشد.

٥. كنترل چشم‌

آن حضرت، چشم را نيز صاحب حق، و آدمى را به رعايت آن مكلف مى‌داند:

وأما حق بصرك فغضه عما لا يحل لك و ترك ابتذاله إلا لموضع عبرة تستقبل بها بصرا أو تستفيد بها علما، فإن البصر باب الاعتبار:[٢]

واما حق چشم بر تو اين است كه آن را از هرچه بر تو حلال و روا نيست بپوشانى و مبتذلش نكنى، مگر براى عبرت‌آموزى، به گونه‌اى كه از آن بينا شوى يا پاداشى به دست آورى؛ زيرا ديده وسيله عبرت‌گيرى است.

به‌طوركلى كنترل نگاه خويش و مراقبت از چشم دوختن به حرام، و استفاده از چشم براى عبرت گرفتن در زندگى و فراگرفتن دانش و انجام‌دادن كارهاى مباح در مسير زندگى، مساوى است با رعايت حق چشم و انجام‌دادن رفتار پسنديده در ارتباط با اين عضو مهم بدن. از منظر امام چهارم‌ (ع) درصورتى‌كه از ابزار چشم براى اين امور بهره گرفته شود، حق آن ادا شده است؛ پس اگر چشم در غير از اين موارد

[١]. تحف العقول: ص ٤٤٥.

[٢]. همان.