رفتار اخلاقى انسان با خود - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ٢٦٩ - ٣ كنترل خواب و استراحت

رسول خدا (ص) فرموده است:

جاهِدُوا أنْفُسَكمْ بِقِلَّةِ الطَّعامِ وَ الشَّرابِ تُظِلُّكمُ الْمَلائكةُ وَ يفِرُّ عَنْكمُ الشَّيطانُ.[١]

با هواى نفس خود، با كم‌خورى و كم‌نوشى مبارزه كنيد تا فرشتگان بر سر شما سايه اندازند و شيطان از شما فرار كند.

امام سجاد (ع) نيز با نگاهى زيبا به انسان، اعضا و جوارح او را از حقوقى برخوردار دانسته، رفتار صحيح انسان با شكم خود به منظور اداى حق آن را در دو جمله كوتاه، اين‌گونه مى‌فرمايد:

وحق بطنك أن لا تجعله وعاءً للحرام و لا تزيد على الشبع.[٢]

وحق شكم تو اين است كه آن را ظرفى براى حرام قرار ندهى و پرخورى نكنى.

بر اين اساس پرهيز از پرخورى، هم در بُعد سلامت جسم، و هم در نورانيت دل و بُعد معنوى زندگى انسان تأثير بسزا خواهد داشت و غفلت يا به فراموشى سپردن آن، آثار زيانبارى در اين دو بُعد زندگى به جاى مى‌گذارد. به اين دليل مى‌بايست رفتار صحيح و اخلاقى با خود را دراين‌خصوص در پيش گرفت و ضمن استفاده صحيح از نعمت‌هاى خدا و مصرف درست مواد غذايى، سلامت خود را در جسم و روح استمرار بخشيد و حق بدن خود را آن‌گونه كه بايد، ادا كرد.

٣. كنترل خواب و استراحت‌

يكى ديگر از رفتارهاى انسان با خود، اقداماتى است كه مى‌تواند به ايجاد برخى عادات پسنديده يا ناپسند منجر شود. بديهى است هر انسان براى نيل به كمال و سعادت خود مى‌بايست تلاش خود را در جهت ايجاد عادات نيك، و از بين بردن عادات زشت و ناپسند به‌كار گيرد. يكى از اين اقدامات مهم، تنظيم زمان و

---

[١]. تنبيه الخواطر: ج ٢ ص ١٢٢.

[٢]. تحف العقول: ص ٤٤٥:

و أما حق بطنك فأن لا تجعله وعاء لقليل من الحرام و لا لكثير و أن تقتصد له فى الحلال و لا تخرجه من حد التقوية إلى حد التهوين و ذهاب المروة و ضبطه إذا هم بالجوع والظمأ فإن الشبع المنتهى بصاحبه إلى التخم مكسلة و مثبطة و مقطعة عن كل بر و كرم. و إن الرى المنتهى بصاحبه إلى السكر مسخفة و مجهلة و مذهبة للمروة. تحف العقول: ص ٢٥٨ ح ٨.