رفتار اخلاقى انسان با خود - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ١٦٧ - د - انسان، برخوردار از هيجانات و عواطف

هيجانات منفى، موجب دورى آدمى از برخى چيزها مى‌شود و مانع ايجاد انگيزه براى انجام دادن برخى كارها مى‌شود.[١] رابرت فرانكن دراين‌باره مى‌گويد: «آنچه به نظر، واضح و روشن مى‌رسد آن است كه احساسات منفى، رفتار هدفمند را تضعيف مى‌كند و احساسات مثبت، برعكس، رفتار هدفمند را تقويت مى‌كند. به اين دليل است كه نظريه‌پردازان انگيزش، امروزه علاقه‌مندند احساسات را بشناسند و درك كنند».[٢]

صاحب‌نظران درباره تعداد هيجانات اتفاق نظر و اجماع ندارند؛ اما بنابر ديدگاه اكثر پژوهشگران، هيجان‌هاى اساسى در هفت عدد خلاصه مى‌شود. اين هيجانات كه در دو دسته مثبت و منفى تقسيم مى‌شوند عبارت‌اند از: تعجب، ترس، خشم، انزجار، اندوه، شادى و علاقه.[٣]

دانشمندان بر اين باورند كه حيوانات نيز از اين عواطف و هيجانات برخوردارند؛ اما به‌يقين كنترل هيجانات و تعديل و مقابله با آن‌ها يا بعضاً تشديد آن‌ها، از جمله ويژگى‌هاى انسان‌هاست و حيوانات در اين زمينه ناتوان هستند و عملكرد آنان صرفاً بر اساس غرايز و هيجاناتى است كه بر آنان عارض مى‌شود. بنابراين برخوردارى آن‌ها از انواع هيجانات، احساسات و عواطف كه بر اساس فرايندى ويژه پديد مى‌آيد، و نيز قدرت كنترل، تغيير و تبديل آن‌ها را مى‌توان از وجوه تمايز انسان با موجودات ديگر دانست. بديهى است آگاهى هر فرد به امكانات و ابزارهاى خداداد در وجود خويش، و كاركردهاى آن امكانات و ابزارها و توانمندى‌هادر جهت تأمين سعادت خود بسيار مؤثر خواهد بود. به همين منظور، برخى آگاهى‌ها از هيجانات و عواطف و احساسات، به ما در كنترل آن‌ها و نيز رفتار اخلاقى مناسب در ارتباط با خود و ديگران، كمك فراوان خواهد كرد. اين آگاهى‌ها به شرح ذيل است:

هيجان‌ها محصول اتفاق بيرونى و تحريك درونى از سوى عواطف هستند كه انگيزه رفتارى خاص را در فرد مى‌سازد.

[١]. ر. ك: انگيزش و هيجان:( رابرت فرانكن): ص ٣٤.

[٢]. همان.

[٣]. انگيزش و هيجان( جان مارشال ريو): ص ٣٦٢.