رفتار اخلاقى انسان با خود - سبحانى‌نيا، محمد تقي - الصفحة ١٣٦ - ب - آموختن

كتاب آسمانى‌شان، موضوع تعليم و تعلم مطرح شده و انسان، دانش‌آموز خداوند معرفى شده است.[١] در روايات به‌يادگارمانده از معصومان (عليهم السلام) نيز به‌اندازه‌اى بر موضوع اهميت دانش‌اندوزى تأكيد شده است كه موجب مباهات بيشترِ پيروان اين دين حنيف شده است. براى درستى اين ادعا همين بس كه كلينى در آغاز جلد نخست كتاب شريف كافى، كتابى با عنوان «كتاب فضل العلم» آورده و در ابواب آن، احاديث مربوط به علم و عالم و متعلم را گنجانده است.[٢] در اينجا فقط چند نمونه از احاديث را بيان مى‌كنيم:

پيامبر (ص):

انما العلم بالتعلم.[٣]

دانش، با آموختن حاصل شود.

امام على (ع):

من تعلّم علم‌[٤]- و- من لم يتعلم لم يعلم.[٥]

كسى كه آموخت دانست،- و- كسى كه نياموخت، ندانست.

امام صادق (ع):

دراسة العلم لقاح المعرفة.[٦]

فراگيرى دانش، موجب بارورى شناخت مى‌شود.

اين روايات و روايات مشابه، بيان مى‌كنند كه آموختن، راه تقويت عقل است و تعالى انسان در گرو آن است و انسان‌ها براى افزايش قوه عاقله خويش مى‌توانند از طريق كسب علم بكوشند. دراين‌باره امام صادق (ع) مى‌فرمايد

: «كثرة النظر فى العلم يفتح العقل؛[٧]

فراوانىِ دانش‌اندوزى، عقل انسان را باز مى‌كند». آن حضرت مى‌فرمايد:

«كثرة النظر فى الحكمة تلقح العقل‌

:[٨] فراوانىِ حكمت‌آموزى، عقل را بارور مى‌سازد».

نتيجه آنچه گذشت، اين خواهد بود كه عقلْ ابزار شناخت، علمْ منبع شناخت و آموختنْ راه رسيدن به شناخت است. بنابراين كسب دانش از راه‌هاى ايجاد و تقويت‌

[١]. علق: ٤- ٥: الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ عَلَّمَ الْإِنْسانَ ما لَمْ يَعْلَمْ.

[٢]. ر. ك: الكافى: ج ١ ص ٣٠.

[٣]. صحيح البخارى: ج ١ ص ٢٥.

[٤]. غرر الحكم: ح ٧٦٤٢.

[٥]. همان: ح ٨١٨٤.

[٦]. نزهة الناظر و تنبيه الخواطر: ص ١١٥ ح ٥٥.

[٧]. الدعوات: ص ٢٢١ ح ٦٠٣: دانش‌اندوزى بسيار خرد را شكوفا مى‌سازد.

[٨]. تحف العقول: ص ٣٦٤ و ٢٨٣: زياد انديشيدن در حكمت، عقل را بارور مى‌كند.