دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣٠١ - وحدت دين و كثرت شرايع

مِنْهاجاً؛[١] براى هر يك از شما پيامبران، شرعه و منهاجى قرار داديم» و نيز به آيه‌ «ثُمَّ جَعَلْناكَ عَلى‌ شَرِيعَةٍ مِنَ الْأَمْرِ فَاتَّبِعْها؛[٢] و سپس، تو را بر شريعتى از امر دين، قرار داديم. پس از همان شريعت، پيروى كن»، ضميمه كنيم، اين معنا به دست مى‌آيد كه شريعت، عبارت است از طريقه‌اى خاص، يعنى طريقه‌اى كه براى امّتى از امّت‌ها و يا پيامبرى از پيامبران مبعوث به شريعت، تعيين و آماده شده است؛ مانند شريعت نوح عليه السلام، شريعت ابراهيم عليه السلام، شريعت موسى عليه السلام، شريعت عيسى عليه السلام و شريعت محمّد صلى الله عليه و آله. امّا دين، عبارت است از سنّت و طريقه الهى. پس كلمه دين، معنايى عام‌تر از كلمه شريعت دارد و به همين جهت است كه شريعت، نسخ مى‌پذيرد؛ ولى دين به معناى وسيعش قابل نسخ نيست.[٣]

بر اين اساس، فرض ديگرى در فهم آيات و احاديث مربوط، قابل طرح است.

مى‌توان چنين در نظر گرفت كه بخشى از اهل كتاب، ضمن اين كه در مسائل اصلى دين با مسلمانان به وحدت مى‌رسند، به نوعى مجاز شوند كه به بخشى از آداب و شعائر خويش، باقى بمانند و آيين خود را تا حدّى حفظ كنند. البته اين كار، مشروط به اصلاح اصول عقيدتى و نفى شرك و هر گونه مظاهر شيطانى از آيين آنهاست. اگر اين فرض قابل پذيرش باشد، ديگر نمى‌توان قاطعانه حكم كرد كه در جامعه مهدوى، هيچ دينى جز اسلام، باقى نمى‌مانَد.

تعابير برخى احاديث، از ايمان آوردن مردم و شهادت دادن آنها به وحدانيت خدا و رسالت پيامبر اعظم صلى الله عليه و آله حكايت دارد؛ امّا اين به معناى آن نيست كه همه پيرو شريعت اسلام مى‌شوند؛ زيرا چنان كه هم‌اينك گروهى از مسيحيان بر اين اعتقادند كه پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله از جانب خدا برگزيده شده و فرستاده اوست و در عين حال،

[١]. مائده: آيه ٤٨.

[٢]. جاثيه: آيه ١٨.

[٣]. الميزان فى تفسير القرآن: ج ٥ ص ٣٥١.