دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ٢٧٦ - ٤ قرآن كريم و استقبال از پيشنهاد صلح
اين دسته را مفسّران نام بردهاند. برخى[١] آنان را از طايفه خُزاعه مىدانند كه از جمله آنها هلال بن عويمر اسلمى، و سراقة بن مالك بن جَشْم و بنو مَدلج و بنو جذيم هستند. برخى[٢] مىگويند بنو مدلج و برخى مىگويند[٣] طايفه اشجَع به سردگى مسعود بن دخيله- كه هفتصد نفر بودند-، به نزديكى مدينه آمدند و اظهار داشتند آمدهايم با محمّد صلى الله عليه و آله قرارداد ترك مخاصمه ببنديم. پيامبر صلى الله عليه و آله از اين پيشنهاد، شديداً استقبال نمود و دستور داد مقدار زيادى خرما براى آنها هديه بردند و آيه ياد شده در اين باره نازل شد.[٤] از اين برخورد، روش قرآن در برابر مخالفان، روشن مىشود كه اصل را بر صلحطلبى گذاشته است.
به اعتقاد تعدادى از مفسّران، از جمله ربيع، عَكرِمه، قُتاده، ابن زيد و حسن، اين آيه با آيه پنجم از سوره توبه، نسخ شده است.[٥] در آن آيه، دستور كلّى به گرفتن و زير فشار قرار دادن مشركان، داده شده است:
«فَإِذَا انْسَلَخَ الْأَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُوا الْمُشْرِكِينَ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ وَ خُذُوهُمْ وَ احْصُرُوهُمْ وَ اقْعُدُوا لَهُمْ كُلَّ مَرْصَدٍ فَإِنْ تابُوا وَ أَقامُوا الصَّلاةَ وَ آتَوُا الزَّكاةَ فَخَلُّوا سَبِيلَهُمْ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ.[٦]
امّا اگر به آيه قبل آن مراجعه شود، احتمال مىرود كه كه نسخى در كار نباشد و همچنان صلح كردن با مخالفان، حتّى با مشركان، در دستور كار مسلمانان است و بايد به
[١]. مقاتل در تفسير مقاتل بن سليمان: ج ١ ص ٣٩٦.
[٢]. عاملى در الوجيز فى تفسير القرآن العزيز: ج ١ ص ٣٣٢.
[٣]. دخيل در الوجيز فى تفسير القرآن العزيز: ج ١ ص ١٢١. هر دو تفسير با يك نام و نويسندگانى شيعى دارد. دخيل الوجيز خود را در قرن چهاردهم نوشته و عاملى الوجيزش را در قرن يازدهم هجرى به نگارش در آورده است.
[٤]. در برخى تفاسير از گروههاى ديگرى نيز نام برده شده است.
[٥]. التبيان فى تفسير القرآن: ج ٣ ص ٢٨٧. عاملى نيز در الوجيز فى تفسير القرآن العزيز( ج ١ ص ٣٣٢) چنيننظرى دارد.
[٦]. توبه: آيه ٥.