دانشنامه امام مهدى بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٩١ - ٣ نزول عيسى عليه السلام و ايمان آوردن همه اهل كتاب

طَبرِسى در تفسير اين آيه، سه احتمال را از مفسّران مى‌آورد: احتمال اوّل اين كه هر دو ضمير «به ... موته‌» به مسيح عليه السلام برگردد؛ يعنى همه يهوديان و مسيحيان، هنگامى كه خداوند متعال در زمان ظهور مهدى موعود عليه السلام، مسيح عليه السلام را به زمين مى‌فرستد و همه ملل جهان در زير پرچم اتّحاد و اتّفاق در مى‌آيند، اسلام را مى‌پذيرند و پيش از مرگش به او ايمان خواهند آورد. اين قول از ابن عبّاس، ابو مالك، حسن، قتاده، ابن زيد، طبرى و ديگران، نقل شده است.

در تفسير على بن ابراهيم، از شهر بن حَوشب، چنين نقل شده كه روزى حَجّاج به او گفت: آيه‌اى در قرآن است كه مرا خسته كرده و در معناى آن، فرو مانده‌ام.

شهر مى‌گويد: كدام آيه اى امير؟ حَجّاج گفت: آيه‌ «وَ إِنْ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ ...»؛ زيرا من يهوديان و نصرانيانى را اعدام مى‌كنم كه هيچ‌گونه نشانه‌اى از چنين ايمانى در آنها مشاهده نمى‌كنم. شهر بن حَوشب به او مى‌گويد: آيه را درست تفسير نكرده‌اى.

حَجّاج مى‌پرسد: چرا؟ تفسير آيه چيست؟ وى مى‌گويد: منظور، اين است كه عيسى عليه السلام قبل از پايان جهان، فرود مى‌آيد و هيچ يهودى و غير يهودى باقى نمى‌مانَد، مگر اين كه قبل از مرگ عيسى عليه السلام به او ايمان مى‌آورَد. او پشتِ سر مهدى عليه السلام نماز مى‌خوانَد.

هنگامى كه حَجّاج اين سخن را شنيد گفت: واى بر تو! اين تفسير را از كجا آوردى؟ وى مى‌گويد: از محمّد بن على بن حسين بن على بن ابى طالب عليه السلام شنيدم.

حَجّاج مى‌گويد: به خدا سوگند، آن را از سرچشمه زلال و صافى گرفته‌اى.[١]

احتمال دوم، اين است كه ضمير «به‌» به مسيح و ضمير «موته‌» به كتابى (اهل كتاب) بر مى‌گردد؛ يعنى هر يك از يهوديان و مسيحيانى كه از دارِ دنيا مى‌روند، پيش از مرگ خود به عيسى عليه السلام ايمان مى‌آورند و آن، در هنگامى است كه انسان در

[١]. ر. ك: ص ٢٢ ح ١٦٤٨.