حقايقى مهم پيرامون قرآن كريم - عاملى، جعفر مرتضى؛ مترجم سيد حسن اسلامي - الصفحة ٢٢٩ - استناد قرائات به چيست؟

و نظرات آنها را اثبات كند. شايد به همين دليل است كه معتزله آيه شريفه‌ وَ كَلَّمَ اللَّهُ مُوسى‌ تَكْلِيماً را به نصب اللّه مى‌خوانند؛ زيرا به نظر معتزله خداوند سخن نمى‌گويد[١].

جزرى در اين باره مى‌گويد: «و در اين آيه دليل و حجتى براى اهل حق و دفع تنگ نظران و كسانى كه دلشان بيمار است مى‌باشد و مانند قرائت: «و ملكا كبيرا»- به كسر لام- كه از طريق ابن كثير و ديگران روايت شده است. اين قرائت بزرگترين دليل بر رؤيت خداوند در آخرت مى‌باشد»[٢] براى دريافت حجم اختلافات قرائات و نمونه‌هاى آنها به كتب مربوطه به خصوص اين كتب مراجعه كنيد. فتح البارى، ج ٩، ص ٣٠- ٣٦. النشر في القراءات العشر، حجة القراءات و الكشف عن وجوه القراءات السبع.

استناد قرائات به چيست؟

قراء براى اثبات قرائات خود به امور استحسانيه و اجتهاديه متوسل شده‌اند. از جمله دلايل آنها برداشت‌هايى است كه از رسم الخط مصحف، مقصود و مراد آيات به نحو خاص، اعتقاد به تركيب نحوى خاص براى آيه، بناى صرفى كلمه، اشتقاق لغوى و انعكاس آن لغت در معنا مقايسه با موارد مشابه آن در قرآن و ديگر امورى كه با پى‌جويى به دست مى‌آيد دارند. قراء در تفسيرات و تأويلات استحسانى خود آن‌قدر از حد معقول و عرف‌پسند خارج شده‌اند كه درباره آنها گفته شده است:

«... اين روشى را كه قراء براى تأويل و توجيه كلمات در پيش گرفته‌اند به نظر ما صحيح نمى‌آيد. آنان گاه براى تركيبى بيست يا سى وجه از قرائت ذكر كرده‌اند و گاهى از اين مقدار هم تجاوز مى‌كند تا آنجا كه وجوهى از قرائات دهگانه- فقط قرائات دهگانه نه قرائات شاذ- به نهصد و هشتاد وجه مى‌رسد. و اين زياده‌روى در اجتهاد از طرف قراء صورت گرفته است»[٣].

بله. اين اسراف و زياده‌روى است كه اختلافات و اشتباهات زيان‌آورى به بار آورده‌

[١] التمهيد فى علوم القرآن، ج ٢، ص ٤٤. به نقل از: قسطلانى در: الاشارات، ج ١، ص ٦٦.

[٢] النشر فى القراءات العشر، ج ١، ص ٢٩.

[٣] تاريخ القرآن/ آبيارى، ص ١٤٤.