نزديك به پانصد تن مى‌رسانند عروة بن زبير در مقام استدلال و بيان علت دستور ابو بكر به جمع‌آورى قرآن مى‌گويد: در واقعه يمامه كسانى از ياران پيامبر- ص- به شهادت رسيدند كه حافظ قرآن بودند[١] علاوه بر آن عده‌اى از كسانى كه نامشان جزو جمع‌كنندگان قرآن برده شده است، داراى مصاحف اختصاصى بوده‌اند مانند: زيد، ابن مسعود، على و ابى و اين مصاحف تا صدها سال پس از فوت صاحبان آنها باقى مانده است‌[٢] اين مصاحف غير از مصاحف ديگرى است كه در زمان پيامبر- ص- منتشر و در دست بوده است و ما اين مطلب را قبلا بيان كرديم. اگر آن حافظانى را كه در واقعه يمامه به شهادت رسيده‌اند به مواردى كه در زير اشاره خواهيم كرد بيفزاييم، رقم حافظان بسيار بالا خواهد شد.

لازم به تذكر است كه ممكن است ترتيب مصحفها مختلف باشد و بعضى مصحفها يك يا دو سوره ناقص‌تر از ديگر مصحفها باشد ولى اين مضر به مقصود ما نيست بلكه مطلب را بيشتر تأكيد مى‌كند.

جمع‌آورندگان قرآن در زمان پيامبر (ص)

اينك بعضى از نصوص را كه صراحت به نام اشخاصى دارد كه قرآن را جمع‌آورى كردند مى‌آوريم. و تعداد افراد را در هر نصى بيان مى‌كنيم:

«قتاده» نقل مى‌كند: از انس پرسيدم چه كسانى قرآن را در زمان پيامبر اكرم- ص- جمع كردند؟

گفت: چهار تن كه همه از انصار بودند:

١- ابى بن كعب.

٢- معاذ بن جبل.

٣- زيد بن ثابت.

٤- و ابو زيد. و از او به ما رسيده است‌[٣]

[١] كنز العمال، ج ٢، ص ٣٦٣ به نقل از: ابن سعد.

[٢] ر ك: الفهرست ابن نديم، ص ٢٩ و التمهيد فى علوم القرآن، ج ١، ص ٢٥٠ به نقل از: الفهرست.

[٣] صحيح بخارى، ج ٢، ص ٢٠١ و ج ٣، ص ١٤٧ و در آنجا روايت ديگرى از ثمامه، از انس نقل مى‌كند و طبقات ابن سعد، ج ٢، قسم ٢، ص ١١٢ و ١١٣ و مى‌گويد: آنها پنج تن هستند. تفسير خازن، ج ١، ص ٧. لباب التأويل نيشابورى. در حاشيه جامع البيان، ج ١، ص ٢٤. مناهل العرفان، ج ١، ص ٢٣٦. الجامع لاحكام القرآن، ج ١، ص ٥٦ و ٥٧. بحار، ج ٨٩، ص ٧٧ به نقل از: بخارى، مسلم، ترمذى و جامع الاصول. البرهان زركشى، ج ١، ص ٢٤١. الاتقان، ج ١، ص ٧٠ و ٧١ به نقل از: ابن جرير و بخارى.

عمدة القارى، ج ٢٠، ص ٢٦ به نقل از: مسلم. تهذيب تاريخ دمشق، ج ٥، ص ١٣٧ و ٤٤٨. تفسير القرآن- العظيم ابن كثير، ج ٤( ذيل صفحه) ص ٢٨ به نقل از: مسلم، تاريخ القرآن، ص ٤٧. فتح البارى، ج ٩، ص ٤٩. كنز العمال، ج ٢، ص ٣٩٠. البيان خوئى، ص ٢٦٩ و ٢٧٠. بحوث حول القرآن، ص ٢١٥. بحوث فى تاريخ القرآن و علومه، ص ١٣٠ اسد الغابه، ج ٤، ص ٢١٦ الاستيعاب در حاشيه. الإصابة، ج ٣، ص ٢٢٤؛ الجامع الصحيح ترمذى، ج ٥ ص ٦٦٦. تذكرة الحفاظ، ج ١، ص ٣١ و ٢٥. البداية و النهاية، ج ٧ ص ٣٤٠ به نقل از: صحيحين و ر ك: ص ٣٤٦ و سير اعلام النبلاء، ج ٢، ص ٤٣١ به نقل از: المحبر و غيره: