حقايقى مهم پيرامون قرآن كريم - عاملى، جعفر مرتضى؛ مترجم سيد حسن اسلامي - الصفحة ١٩٠ - اختلاف لهجه ها

«ابو شامه» مى‌افزايد كه اين چنين است: «هر قبيله‌اى كه لغتش آن بود كه «شين» را مثل «جيم» تلفظ مى‌كرد مانند: «اشدق» صاد را مثل «زاء» تلفظ مى‌كرد مانند:

«مصدر» كاف را مثل جيم و جيم را مثل كاف تلفظ مى‌كرد و مانند آن ...[١]».

«ابن كثير» مى‌خواند: «فاستوى على سؤقه ...» به همزه ساكن. ابو حيان آن را تلفظ ضعيفى مى‌داند[٢]. و ديگرى مى‌خواند: «من إن تيمنه بقنطار» به كسر «تاء» و تخفيف «ياء» دانى مى‌گويد: اين لهجه تميم است يعنى لهجه اختصاصى آنهاست و ابو حيان هم در كتاب «البحر» با وى موافقت كرده است. سعيد بن جبير مى‌خواند: «من إعاء اخيه» و «واو» را به همزه تبديل مى‌كرد. اين تلفّظ نزد هذيل شايع است.

حسن مى‌خواند: «و لا ادراتكم به» با همزه به صيغه ماضى، متكلم وحده. ابو حاتم مى‌گويد: حسن «ياء» را به «الف» تبديل كرده است. و اين كار در زبان و لهجه بنى حرث بن كعب مرسوم است. مى‌گويند: «السلام علاك» و بعد الف را به همزه بدل نموده است مانند كسانى كه: «العالم» را «العالم» مى‌خوانند گفتم اين همان لهجه مذموم تبديل حرف به همزه است كه لغت بنى اسد و هذيل است.

«ابو جعفر» مى‌گويد: «و اذا الرسل وقتت» و اين لهجه «مضر سفلى» است. مردم مدينه بر تبديل كردن حرف به همزه توسط كسانى در مسجد رسول خدا- ص- اعتراض كردند[٣]. و بسيار موارد ديگر از اختلاف لهجه‌ها كه مجال طرح آنها نيست‌[٤].

[١] التمهيد، ج ٢، ص ١٠٠ و ١٠١ به نقل از: المرشد الوجيز، ص ٩٦ و ٩٧.

[٢] التمهيد، ج ٢، ص ٢٨ و ٢٩ به نقل از: البحر المحيط، ج ٢، ص ٤٩٩ و ج ٥، ص ١٣٣ و ج ٨، ص ٤٠٥ و به نقل از: كرمانى، ص ٥١ و به نقل از: ابن جنى، ص ٨٤ و ١٦٤.

[٣] النهاية ابن اثير، ج ٥، ص ٧. و التمهيد، ج ٢، ص ٣١ و ٢٥ به نقل از: ابن اثير.

[٤] التمهيد، ج ٢، ص ٢٠، ٢٥، ٢٨- ٣٠.