حقايقى مهم پيرامون قرآن كريم - عاملى، جعفر مرتضى؛ مترجم سيد حسن اسلامي - الصفحة ١٨٦ - خطاى سامعه

و سكون «واو» از ولايت- در حالى كه از «لىّ» در دعاوى و شهادت است. و به معناى ميل به يكى از دو طرف دعوى است.[١] و يا: قرائت اعمش، حمزة و يحيى بن وثاب: «و ما انتم بمصرخى» به كسر «يا» گويا فكر كرده است «باء» حرف جر، ضمير متكلم «يا» را كه حرف است جرّ مى‌دهد[٢] و موارد ديگرى كه مجال تتبّع و استقصاى آنها در اين مجال موجود نيست.

خطاى سامعه‌

مى‌توان يكى ديگر از اسباب اختلاف قرائات را خطاى سامعه دانست به خاطر نزديكى برخى از مخارج حروف، پيچيدن صدا و غيره. اين خطا زياد پيش مى‌آيد. شايد از اين نمونه خطاها را بتوان مورد زير نام برد:

از «قطبة بن مالك» منقول است كه وى از پيامبر شنيد كه آيه را چنين تلاوت مى‌كرد: «و النخل باصقات لها طلع نضيد»[٣] وى «سين» را «صاد» توهم كرده است بخاطر نزديكى مخارج اين دو حرف و پيچيدن صداى آنها و شايد از همين اشتباهات باشد، اختلاف در: «بسطة» و «بصطة» و يا «سراط» و «صراط»[٤].

با دو مورد زير كه احتمالا اثر خطاى سامعه است:

١- از «ابن عباس» مروى است كه گفت: «تمام سنت پيامبر- ص- را حفظ كردم.

تنها چيزى كه ندانستم آن است كه حضرت آيه را: «وَ قَدْ بَلَغْتُ مِنَ الْكِبَرِ عِتِيًّا» مى‌خواند يا «عسيا»[٥]. مرجع اين اختلاف يا نشنيدن دقيق و درست كلمه است از پيامبر و يا نرسيدن‌

[١] التمهيد، ج ٢، ص ٣٨- ٣٩. اتحاف فضلاء البشر، ج ١، ص ٥٢٢. كشاف، ج ١، ص ٣٠٤ و حجة القراءات، ص ٢١٥.

[٢] التمهيد، ج ٢، ص ٣٨- ٣٩ به نقل از: البحر المحيط، ج ٥، ص ٤١٩. و تأويل مشكل الآثار ابن قتيبه، ص ٥٨- ٦٣.

[٣] المجروحون، ج ٢، ص ٢٦٩. الجامع لاحكام القرآن قرطبى، ج ١٧، ص ٧ به نقل از: ثعلبى. همين روايت در صحيح مسلم به شكل ديگرى موجود است.

[٤] النشر، ج ١، ص ٢٦. التمهيد، ج ٢، ص ١١٢. و الكشف عن وجوه القراءات السبع، ج ١، ص ٣٠٢ و ٣٤( به ترتيب).

[٥] مجمع الزوائد، ج ٧، ص ١٥٥. وى درباره حديث مى‌گويد: احمد آن را روايت كرده است و رجال سند صحيح‌اند.