حقايقى مهم پيرامون قرآن كريم - عاملى، جعفر مرتضى؛ مترجم سيد حسن اسلامي - الصفحة ٢٢٠ - نمونه هاى خطاى در اعراب

نوع سوم: درست عكس نوع دوم است. يعنى در اين نوع اجتهاد باطل جمود محض حاكم است در حالى كه در نوع دوّم اجتهاد بر نقل حاكم بود. در اين نوع، قراء بدون كوچك‌ترين تعمقى و توجهى به قواعد عربى به صرف اين كه قرائت سنت متبع است هر قرائتى را كه نزد ايشان ثابت مى‌گشت آن را متبع مى‌دانستند اگر چه با قواعد عربى و اصول مسلم مخالف باشد. در اين زمينه نه لغت معيار بود و نه قواعد عربى بلكه معيار فقط و فقط نقل بود؛ زيرا نقل لازم الاتباع بود و مى‌بايست مورد عمل قرار گيرد[١].

با توجه به مواردى كه از بى‌سوادى و ضعف عربيت قراء نقل شد شيوع اين نوع اجتهاد باطل روشن‌تر مى‌گردد. ما در زير، موارد متعددى از قرائت را كه در آن غلطهاى فاحش لغوى، اعرابى و خلاف قاعده رخ داده است نقل مى‌كنيم.

نمونه‌هاى خطاى در اعراب‌

از جمله خطاهاى اعرابى كه كمتر آشناى به قواعد عربى مرتكب آنها مى‌شود و علما به غلط بودن آنها حكم كرده‌اند موارد زير مى‌باشند:

١- قرائت ابن عامر: «كن فيكون»[٢] به نصب مضارع. ابن عطيه اين قرائت را لحن و غلط مى‌داند[٣].

٢- قرائت نافع، ابن كثير و حمزه: «امّن هو قانت»[٤] بدون تشديد «ميم»[٥] اخفش و ابو حاتم اين قرائت را لحن و غلط مى‌دانند[٦].

٣- اعمش، حمزه و يحيى بن وثاب، مى‌خواندند: «ما انتم بمصرخى»- با كسر ياء- گويا فكر كرده‌اند «باء» حرف را جر مى‌دهد[٧].

[١] مناهل العرفان، ج ١، ص ٤١٥. و القراءات القرآنية، ص ٧٥.

[٢] سوره بقره، آيه ١١٧.

[٣] التمهيد فى علوم القرآن، ج ٢، ص ٣٦ به نقل از: البحر المحيط ابو حيان، ج ١ ص ٣٦٦. و النشر، ج ١، ص ١٠.

[٤] سوره زمر، آيه ٩.

[٥] النشر فى القراءات العشر، ج ٢، ص ٣٦٢. و التمهيد فى علوم القرآن، ج ٢، ص ٣٧ از: النشر.

[٦] التمهيد فى علوم القرآن، ج ٢، ص ٣٧ به نقل از: البحر المحيط ابو حيان، ج ٧، ص ٤١٨.

[٧] التمهيد فى علوم القرآن، ج ٢، ص ٣٩ به نقل از: البحر المحيط، ج ٥، ص ٤١٩.