حقايقى مهم پيرامون قرآن كريم - عاملى، جعفر مرتضى؛ مترجم سيد حسن اسلامي - الصفحة ٣٠٤ - ابن مسعود و معوذتين

اوّلا: عده‌اى در صدد انكار اين نسبت برآمده‌اند مانند: رازى‌[١]، ابن عبد الشكور[٢]، ابن المرتضى، ابن حزم در: المحلى‌[٣] نووى در شرح المهذب و ابو بكر در: التقريب‌[٤]. همچنين باقلانى استدلال مى‌كند كه: اگر اين نسبت درست بود صحابه با وى مناظره مى‌كردند و خبر اين مناظره منتشر مى‌گشت؛ زيرا صحابه براى موارد بسيار جزئى‌تر از اين به مناظره برخاسته بودند. و بعد وى اين گونه اخبار و روايات را شاذ و جعلى مى‌داند[٥].

ما نيز اگر چه با نظر اينان موافق نيستيم- علت آن را بيان خواهيم كرد- ليكن براى رعايت امانت و طرح جوانب مطلب، نظرات آنان را مى‌آوريم. زيرا بعيد نيست كه ابن مسعود دو مرحله را پشت سر گذاشته باشند: در مرحله اوّل معوذتين را جزو قرآن نمى‌داند. و در مرحله دوم، حقيقت مطلب را دريافته به قرآن بودن اين دو سوره اعتقاد پيدا مى‌كند.

ثانيا: باقلانى مى‌گويد: روش و دأب ابن مسعود آن بود كه در مصحف فقط آن چيزى را بنويسد كه پيامبر دستور نوشتن آن را در مصحف داده باشد. و چون «معوذتين» را از خود پيامبر دستور نوشتن آن را نشنيده بود و آن را مكتوب هم نديده بود لذا از پذيرش اين دو سوره به عنوان قرآن خوددارى ورزيد[٦].

در اين باره بايد بگوئيم ابن مسعود مى‌توانست به مصحفى كه در حضور

[١] التفسير الكبير، ج ١، ص ٢١٣.

[٢] فواتح الرحموت در حاشيه المستصفى، ج ٢، ص ٩.

[٣] رك: البرهان/ زركشى، ج ٢، ص ١٢٧ و ١٢٨. فواتح الرحموت در حاشيه المستصفى، ج ٢، ص ٩.

الاتقان، ج ١، ص ٧٩ و ٨٠. البحر الزخار، ج ٢، ص ٢٤٩. جواهر الاخبار و الآثار در حاشيه بحر زخار به نقل از: الانتصار. شرح الشفاء ملا على قارى ج ٢ ص ٣١٥.

[٤] المحلى، ج ١، ص ١٣.

[٥] اعجاز القرآن/ باقلانى،( چاپ‌شده در حاشيه الاتقان) ج ٢ ص ١٩٤.

[٦] الاتقان، ج ١، ص ٧٩. و شرح الشفاء/ قارى، ج ٢، ص ٣١٥.