عدّه كمى، قرآن را سماعا از پيامبر- ص- گرفته بودند. و آن هم بخشهايى از قرآن را، لذا آيات مكتوب را آن طور مى‌خواندند كه حدس مى‌زدند بايد چنين خوانده شود. شايد ابو احمد عسكرى به همين مطلب اشاره دارد كه مى‌گويد:

«مردم، چهل و چند سال مصحف عثمان را مى‌خواندند تا زمان عبد الملك بن مروان كه در اين هنگام غلط خوانى گسترش يافته عراق را فرا گرفت. حجاج از اين امر هراسان گشت ...» ابو احمد عسكرى سپس علامت‌گذارى براى حروف مورد اشتباه را توسط نصر بن عاصم ذكر مى‌كند[١].

گسترش غلط خوانى و اختلاف در زمان پيشتر

البته بايد گفت غلط خوانى حتى در زمان عثمان هم گسترش يافته بود تا جايى كه همين شيوع لحن و تصحيف را از عوامل اقدام عثمان بر نوشتن مصاحف و ارسال آنها به بلاد اسلامى مى‌دانند[٢]. و به روايت ديگرى: هنگامى كه خبر اختلاف در قرائت به عثمان رسيد گفت: نزد من بر قرآن دروغ مى‌بنديد و در آن غلط خوانى مى‌كنيد؟ پس كسانى كه از من دور مى‌باشند، دروغ بستن و غلطخوانى‌شان بيشتر است‌[٣].

و در روايت ديگرى به عثمان خبر دادند كه مردم مى‌گويند: قرآن آل فلان و قرآن خاندان فلان، عثمان هم تصميم گرفت يك نسخه واحد به وجود آورد[٤] و در زمان امارت وليد بن عقبه بر كوفه يزيد نخعى نقل مى‌كند: در مسجد كوفه بودم كه هاتفى بانگ زد: هركس بر قرائت ابو موسى است به گوشه‌اى رود كه نزد «باب كنده» است.

[١] التمهيد، ج ١، ص ٣٠٩ به نقل از: كتاب التصحيف، ص ١٣. زندگى حجاج در كتاب:

وفيات الاعيان، ج ٢، ص ٣٢. القراءات القرآنية، ص ١١٨ به نقل از: الحياة العلمية فى الشام، ص ٣٥ به نقل از: عسكرى، ص ١٣.

[٢] كنز العمال، ج ٢، ص ٣٦٩. به نقل از: ابن ابى داود و ابن الانبارى و خطيب در المتفق، الاتقان، ج ١، ص ٥٩. به نقل از: ابن اشتة. الميزان، ج ١٢، ص ١٢٢، و مباحث فى علوم القرآن قطان، ص ١٣٠ به نقل از: طبرى به تحقيق محمّد شاكر و احمد شاكر، ج ١، ص ٦١ و ٦٢.

[٣] الاتقان، ج ١، ص ٥٩، مشكل الآثار، ج ٤، ص ١٩٤. التمهيد، ج ١، ص ٢٧٩ به نقل از: اتقان و المصاحف، ص ٢١.

[٤] رك: تاريخ يعقوبى، ج ٢، ص ١٧٠. و تفسير الميزان، ج ١٢، ص ١٢٢.