حقايقى مهم پيرامون قرآن كريم - عاملى، جعفر مرتضى؛ مترجم سيد حسن اسلامي - الصفحة ٢٥٦ - نسخ تلاوت از نظر ابو بكر رازى

قرآن باشند چه برسد به اين كه اين اخبار آحاد بوده، ضعيف السند و واهى المتن نيز هستند.

نسخ تلاوت از نظر ابو بكر رازى‌

ابو بكر تحقق نسخ تلاوت را بدين گونه تصور مى‌كند: نسخ رسم الخط و تلاوت بدين گونه است كه خداوند مردم را دچار نسيان كند و آيات را از خاطر آنها پاك كند و به مردم دستور دهد از تلاوت و كتابت اين آيات در مصحف خوددارى كنند. لذا بر اثر مرور ايام، اين آيات منسوخ مندرس شده از خاطر مردم پاك مى‌گردد. همچنان كه سرنوشت كتب قبلى آسمانى چنين بوده است. و خداوند از اين كتب بدين گونه ياد مى‌كند: إِنَّ هذا لَفِي الصُّحُفِ الْأُولى‌ صُحُفِ إِبْراهِيمَ وَ مُوسى‌[١] و از اين كتب و آثار امروزه اثرى باقى نمانده است‌[٢].

و يا سرخسى درباره نسخ تلاوت و حكم مى‌گويد: «... دو راه دارد: ١- خداوند آيات را از دلها مى‌زدايد ٢- حفاظ آيات بدون اين كه آيات را به ديگرى منتقل كنند مى‌ميرند»[٣].

اگر نسخ تلاوت آن‌طور باشد كه رازى و سرخسى مى‌گويند هيچيك از آيات ادعائى توسط روايات جزو آيات منسوخ التلاوه نخواهند بود. بلكه عبارات و جملاتى جعلى هستند كه هركس به دلخواه آن‌ها را ساخته است؛ زيرا هيچيك از اين عبارات از اذهان مردم و صفحات كتب پاك نشده است و الى زماننا هذا از اين گونه عبارات ياد مى‌شود. پس هنوز فراموش نشده‌اند ليكن مردم با بى‌تفاوتى از كنار اين جملات مى‌گذرند. و اين بى‌تفاوتى نه بخاطر ادعاى رازى است بلكه به اين دليل كه آنها را نه تنها از قرآن نمى‌دانند بلكه حتى مفهوم و مضمون اين عبارات به قرآن نزديك هم نيست. علاوه بر آن اساسا سخن رازى، ادعاى بدون دليل است و مؤيدى ندارد.

سرخسى در ردّ نسخ تلاوت با اتكاء به آيه: إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ‌

[١] سوره اعلى، آيه ١٨ و ١٩.

[٢] الامام الصادق، ص ٣٤٠ به نقل از: الاتقان، ج ٢، ص ٢٦. و البرهان/ زركشى، ج ٢، ص ٤٠.

[٣] اصول سرخسى، ج ٢، ص ٧٨.