حقايقى مهم پيرامون قرآن كريم - عاملى، جعفر مرتضى؛ مترجم سيد حسن اسلامي - الصفحة ١٨٥ - قصور و كاستى در قرائت

به مسائل بالا به طور طبيعى احتمال خطاى در قرائت قرآن موجود بود. خصوصا كه كلمات و حروف، بدون نقطه و حركت بودند.

شايد برخى از قرائات مذكور در صفحات قبل ناشى از همين عدم مهارت در كتابت و قرائت باشد. مثلا به ابو حنيفه و عمر بن عبد العزيز نسبت مى‌دهند كه مى‌خواندند: «انّما يخشى اللّه من عباده العلماء»- به رفع اللّه و نصب علماء[١] شايد اين قرائت ناشى از كم‌سوادى و عدم مهارت در قرائت و كتابت بوده باشد. اما موقعيت دينى و سياسى اين دو شخصيت مانع از نسبت دادن بى‌سوادى به آنها شد؛ و لذا اين را به عنوان قرائت آنها وانمود كردند. و حتى كسانى آن‌قدر جرأت به خرج دادند كه اساسا اين نسبت را منكر شده آن را دروغ بدانند[٢] همين احتمال درباره موارد زير صادق است:

«بل يداه بسطان» به جاى: «مبسوطتان»[٣].

و: «انعام، و حرث، حرج» به جاى: «حجر»[٤].

و: «يوجه» به جاى «يوجهه»[٥].

و يا قرائت: ابن عامر: و كذلك زين للمشركين قتل اولادهم شركائهم به رفع قتل نصب اولاد و جر شركاء[٦] و يا: قرائت حسن بصرى: «ما تلوته عليكم و لا (أدرأتكم) به» آن را با همزه مى‌خواند در حالى كه از «دريت» است.

و يا: «و ما تنزلت به الشياطون‌[٧]».

و يا: قرائت يحيى بن وثاب، اعمش و حمزه: «و ان تلوا، او تعرضوا» به ضم «لام»

[١] النشر فى القراءات العشر، ج ١، ص ١٦. الاتقان، ج ١، ص ٧٦. الجامع لاحكام القرآن، ج ١٤، ص ٣٤٤. البرهان، زركشى، ج ١، ص ٣٤١ و التمهيد فى علوم القرآن، ج ٢، ص ٤٤ و ٤٥.

[٢] النشر، ج ١، ص ١٦.

[٣] اكذوبة تحريف القرآن، ص ٢٣. به نقل از: المصاحف سجستانى، ص ٥٤.

[٤] اكذوبة تحريف القرآن ص ٢٧. به نقل از: المصاحف سجستانى، ص ٩٢.

[٥] مجمع الزوائد، ج ٧، ص ١٥٥.

[٦] الكشاف، ج ٢، ص ٧٠ تاريخ القرآن آبيارى، ص ١٤٤ و ١٤٥ و حجة القراءات، ص ٢٧٣.

[٧] التمهيد، ج ٢، ص ٣٨ و ٣٩ به نقل از: كشاف، ج ٣، ص ١٢٩. و به نقل از: القراءات الشاذة، ص ١٠٨ و البحر المحيط، ج ٧ ص ٤٦.