حقايقى مهم پيرامون قرآن كريم - عاملى، جعفر مرتضى؛ مترجم سيد حسن اسلامي - الصفحة ٥٣ - مطلب دوم «عرضه قرآن»

عبد الرحمن بن ابى ليلى در اين فوج بودند[١] ابو هلال عسكرى در اين باره مى‌گويد:

«اكثر قراء و فقهاء از موالى بودند و عمده كسانى كه با ابن اشعث بر حجاج خروج كردند از همين قرّاء و فقها بودند[٢]».

همراهان ابن اشعث صدهزار تن بودند كه نامهايشان در بيت المال ثبت شده بود و به همين تعداد موالى با آنان بودند[٣] همه نمونه‌هاى بالا نشانه اهتمام به حفظ و روايت قرآن است و بيان‌كننده كثرت حافظين و قاريان قرآن بوده است.

مطلب دوّم: «عرضه قرآن»

معروف است كه ابن مسعود در آخرين عرضه قرآن، حاضر بود آنچه را كه نسخ شده بود يا تبديل يافته بود مى‌دانست‌[٤].

«بغوى» در شرح السنة مى‌گويد: «زيد بن ثابت آخرين عرضه قرآن را شاهد بود- كه در اين عرضه، موارد منسوخ مشخص شده بود- و قرآن را نوشت و بر پيامبر اكرم- ص- عرضه داشت. او همين قرآن را به مردم مى‌آموخت تا آن كه در گذشت قرآن زيد مورد اعتماد ابو بكر و عمر واقع گشت و همان را جمع‌آورى كردند. عثمان هم او را ناظر بر نوشتن مصاحف قرار داد»[٥].

«راغب» درباره ابى ابن كعب مى‌گويد: «... مردم قرائت ابى را اخذ كردند چون كه وى آخرين كسى بود كه قرائت خود را بر پيامبر عرضه كرد». ابن عباس (رض) هم مى‌گفت: «ما آخرين گفتار و كردار پيامبر را مستند خود قرار مى‌دهيم‌[٦]».

[١] تاريخ الامم و الملوك، ج ٦، ص ٣٥٠. الكامل في التاريخ، ج ٤، ص ٤٧٢ و البداية و النهاية، ج ٩، ص ٤٢ و ٤٧.

[٢] الاوائل، ج ٢، ص ٦٢.

[٣] البداية و النهاية، ج ٩، ص ٤١.

[٤] ر ك: طبقات ابن سعد، ج ٢، بخش ٢، ص ١٠٤. و ص ٤ كنز العمال، ج ٢، ص ٢٢٤ و ٢٢٥ به نقل از: ابن عساكر. كشف الاستار، ج ٣، ص ٢٥١. مجمع الزوائد، ج ٩، ص ٢٨٨ به نقل از: احمد، البزار و رجال احمد و رجال الصحيح. فتح البارى، ج ٩، ص ٤٠ و ٤١. الاستيعاب در حاشيه الإصابة، ج ٢، ص ٣٢٢. مشكل الآثار، ج ١، ص ١١٥ و ج ٤، ص ١٩٦ و النشر، ج ١، ص ٣٢.

[٥] تاريخ القرآن زنجانى، ص ٣٩ و ٤٠ اتقان، ج ١، ص ٥٠ و ر ك: المعارف ابن قتيبه، ص ٢٦٠.

و المفصل فى تاريخ العرب قبل الاسلام، ج ٨، ص ١٣٤ به نقل از: المعارف.

[٦] محاضرات الادباء، ج ٢، جزء ٤، ص ٤٣٨.