١- عبد الرزاق در «المصنف» به «شريح» اين قرائت را نسبت مى‌دهد: «و أدوا الامانات إلى أهلها»[١]. حبيب الرحمن اعظمى بر اين سخن تعليق زده مى‌گويد اصل آيه اين است: أَنْ تُؤَدُّوا الْأَماناتِ‌ و من فكر مى‌كنم كتابت آيه به شكل غلط از اشتباهات ناسخان باشد. در «اخبار القضاة» آمده است كه سپس تلاوت كرد: إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تُؤَدُّوا الْأَماناتِ ...[٢].

٢- «مجاهد» نقل مى‌كند كه: «به سراغ ابن عباس رفتم. وى را در حال پناه جستن به خدا ميان ركن و باب كعبه ديدم كه بر دست عكرمه- مولاى خود- تكيه زده بود.

پرسيدم: آيا «ساحران تظاهرا» درست است يا «سحران»؟. ابن عباس پاسخى نداد عكرمه گفت: «ساحران تظاهرا» و من در پرسش كردن خيلى پيش رفتم‌[٣] حبيب الرحمن بر پاسخ عكرمه تعليقى دارد به اين صورت: اين قرائت به ابن زبير هم نسبت داده شده است.

آن طور كه «المجمع» به اسناد طبرانى نقل مى‌كند. ليكن «ازرقى» مى‌گويد:

«سحوان» مصحح كتاب مى‌گويد: در نسخه ديگرى «ساحران» آمده است ...»[٤].

همان‌طوركه مشاهده مى‌كنيد در نقل يك كلمه چندين اختلاف است. و اين مؤيد سخن ما و شاهد بر مقال ما مى‌باشد.

٣- قرائت ابو بكر و ابن مسعود در آيه: وَ جاءَتْ سَكْرَةُ الْمَوْتِ بِالْحَقِ‌ اين است:

و جاءت سكرة الحق بالموت‌[٥]. قرطبى اين قرائت ابو بكر را ناشى از فراموشى مى‌داند نه قرائت خاص.

از ابو بكر دو روايت نقل شده است: الف- موافق مصحف است و به همان عمل مى‌كنيم. ب- مخالف مصحف است و رد شده است. اين روايت را بايد نتيجه فراموشى‌

[١] المصنف عبد الرزاق، ج ٨، ص ٣٠٥. در متن و حاشيه.

[٢] المصنف عبد الرزاق، ج ٨، ص ٣٠٥. در متن و حاشيه.

[٣] المصنف عبد الرزاق، ج ٥، ص ٧٥. در حاشيه اين كتاب آمده است: از رقى اين مطلب را از جدش از ابن عيينة از حميد بن قيس ١/ ٢٣٨ نقل مى‌كند.

[٤] المصنف عبد الرزاق، ج ٥، حاشيه، ص ٧٥.

[٥] الجامع لاحكام القرآن، ج ١٧، ص ١٢ و ١٣. البرهان زركشى، ج ١، ص ٣٣٥ و ٢١٥. التبيان، ج ١، ص ٩٩٨. الاتقان، ج ١، ص ٤٦. مناهل العرفان، ج ١، ص ١٦٤. التمهيد فى علوم القرآن، ج ٢، ص ١١٢.

به نقل از: القراءات الشاذة، ص ١٤٤. محاضرات الادباء، ج ٢، جزء ٤، ص ٤٣٤. فتح البارى، ج ٩، ص ٢٥.

و النشر، ج ١، ص ٢٦ و ٢٧.