حقايقى مهم پيرامون قرآن كريم - عاملى، جعفر مرتضى؛ مترجم سيد حسن اسلامي - الصفحة ٨٠ - تكميل بحث

جنگ يمامه را به پانصد تن از قراء رسانده‌اند[١] و تعداد شهداى حافظ قرآن را چهارصد نفر هم دانسته‌اند[٢].

«زهرى» نقل مى‌كند: «مجلس عمر مملو از قراء قرآن- پير و جوان- بود و چه بسا عمر با آنان مشورت هم مى‌كرد ...[٣]».

با توجه به شواهد بالا نمى‌توان جمع قرآن را به معناى حفظ كردن قرآن و در سينه نگاهداشتن دانست.

مطلب دوّم: «حصر قراء به عدد محدود درست نيست».

ما سخن «عينى» را درباره محدود بودن تعداد جمع‌آورندگان قرآن نمى‌پذيريم همان‌طوركه «عسقلانى» هم اين سخن را قبول ندارد. و مى‌گويد: شايد اين عده از صحابه بعد از پيامبر اكرم- ص- قرآن را جمع كردند و يا آن كه كارشان ناتمام بود و پس از وفات پيامبر كار جمع‌آورى قرآن را به پايان رساندند[٤]. البته ما سخن عسقلانى را هم قبول نداريم. و نادرست‌تر از اين دو، سخن «فيض كاشانى» است كه مى‌گويد:

«... پيامبر اكرم- ص- درگذشت در حالى كه از بيست هزار تن صحابى، تنها شش تن حافظ قرآن بودند كه دو تن از اين افراد مورد اختلاف مى‌باشند و در تعيين آنها سخن بسيار است. اكثر اصحاب به حفظ يك يا دو سوره اكتفا مى‌كردند و آن كه سوره بقره و انعام را حفظ مى‌كرد از علما محسوب مى‌گشت‌[٥]».

شايد فيض (ره) فقط به روايت شعبى در اين باب دست يافته است كه قراء را منحصر به شش تن مى‌داند. ليكن با توجه به شواهد مذكور روشن مى‌شود كه قراء چندين برابر اين ارقام مى‌باشند و از آنان دهها يا صدها تن در جنگ يمامه به شهادت رسيدند و همچنين بيان كرديم مصاحف متعددى در ميان صحابه بوده است و در سطح وسيعى‌

[١] تفسير القرآن العظيم ابن كثير، ج ٤( ذيل صفحه)، ص ٩ و مناهل العرفان، ج ١، ص ٢٤٢.

[٢] كنز العمال، ج ٢، ص ٣٦٤ به نقل از: ابن انبارى در المصاحف. و البيان خوئى، ص ٢٦٢ و ٢٧٣.

[٣] جامع بيان العلم، ج ١، ص ١٩٤.

[٤] ر ك: فتح البارى، ج ٩، ص ٤٧ مناهل العرفان، ج ١، ص ٢٣٥ و الاتقان، ج ١، ص ٧٢.

[٥] المحجة البيضاء، ج ٢، ص ٢٤٦.