حقايقى مهم پيرامون قرآن كريم - عاملى، جعفر مرتضى؛ مترجم سيد حسن اسلامي - الصفحة ٢١٨ - اجتهادات باطل

با عربيت هم آشنا نبودند. قرائات را دست به دست و سينه به سينه منتقل كردند. لذا اغلاط بسيارى در قرائات آنها راه يافت و قرائات شاذ رواج يافت و در قرائت قرآن و كلمات آن اخلال كردند». و به گفته خود ادامه داده با اشاره به حمزة بن حبيب زيات،- يكى از قراء سبعة- مى‌گويد:

«از كسانى كه قرائتشان را مورد بررسى قرار دادم كسى را پرخطاتر از وى نديدم.

آشفتگى سخنان وى از همه بيشتر بود؛ زيرا وى كلمه‌اى را به شكل خاصى كه به نظرش درست است در قرآن به كار مى‌برد. و بعد براى اثبات نظر خود اصلى را تأسيس مى‌كند. و با قرائت ديگران بدون دليل مخالفت مى‌كند. و در آيات، قرائتى را انتخاب مى‌كند كه به سختى توجيه‌پذير مى‌باشد به اضافه آن كه وى در قرائت خود، مذاهب قرائت عرب و اهل حجاز را زير پا مى‌گذارد ...» و بعد مى‌گويد:

«بسيار كم هستند از طبقه قراء كسانى كه مانند حمزه دچار توهمات نشده باشند و به غلط نيفتاده باشند» و در آخر سخن خود به قرائت حسن بصرى اشاره مى‌كند: «و لا أدرأتكم به»- با همزه- «و ما تنزلت به الشياطون». «و ما انتم بمصرخى ...»[١]- با كسر «ياء» ما نيز در فصل: «حافظ فراموش كار و عالم بدعتگذار» سخن ابن مجاهد را كه شايسته دقت است نقل كرديم.

در اينجا ما در صدد بررسى سخنان تمام علما در اين زمينه نيستيم. و آنچه را ذكر كرديم براى اشاره به مقصود كافى مى‌دانيم.

اجتهادات باطل‌

در اين زمينه از سه نوع اجتهاد باطل نام مى‌بريم.

نوع اوّل: اين نوع اجتهاد باطل از روايت منقول از امام صادق- عليه السلام- بر مى‌آيد. امام فرمودند: «اهل عربيت- ادبا- كلام خداوند را تحريف كرده از مقصود آن بر مى‌گردانند». گفته مى‌شود كه روايات ديگرى نيز به اين مضمون وجود دارد[٢].

مقصود از اين نوع تحريف آن است كه ادبا با طرح اعراب‌هاى مختلف و

[١] التمهيد، ج ٢، ص ٣٨ به نقل از: تاويل مشكل القرآن، ص ٥٨- ٦٣.

[٢] البيان آية اللّه خوئى، ص ٢٤٨. و بحوث فى تاريخ القرآن و علومه، ص ٣١٦.