و اما سکونی را برخی به خاطر این که جزو عامه است، مورد تضعیف قرار داده‌اند و شاید سرّ این که بنا به نقل مرحوم علامه مجلسی این روایت در نزد مشهور، ضعیف است، به خاطر او باشد،[١] ولی عده‌ا‌ی نیز به خاطر بودن او در سند روایات تفسیر علی بن ابراهیم[٢] و هم از جهت توثیق خاص، به روایات وی عمل کرده‌اند. مرحوم شیخ طوسی در کتاب العدة خود اظهار داشته که اصحاب به روایت‌های او در صورت عدم مخالفت روایت او با آنچه در نزد ایشان است، عمل می‌کردند.[٣]

بنا بر این، روایت فوق، از جهت سند، اگر چه در نظر برخی مورد اشکال است، ولی به نظر می‌رسد که اشکالات، قابل رفع بوده و می‌توان به روایت فوق اعتماد نمود؛ چنان‌که برخی فقهای معاصر نیز بر آن اعتماد نموده و به عدم جواز تنبیه‌بدنی معلم نسبت به شاگردان، بیش از سه ضربه حکم نموده‌اند.[٤]

و از جهت دلالت هم عبارت قصاص شدن معلم، در صورت زدن بیشتر از سه ضربه، دلالت بر عدم جواز این عمل در بیش از این عدد دارد؛ چنان‌که دلالت بر این مطلب می‌نماید که برای معلم به قصد تأدیب و تربیت شاگرد تا سه ضربه جایز است و اما نسبت به نوع و شکل این سه ضربه، چه بسا در بادی امر به حکم اطلاق حدیث شریف، بتوان اظهار داشت که محدودیتی از این ناحیه وجود ندارد، ولی این حکم به اطلاق بعید به نظر می‌رسد و حق این است که این اطلاق، به زدن با تازیانه معمولی منصرف است، نه با هر وسیلۀ دیگر، بویژه با وسیله سخت. نیز چنان‌که قبلاً تذکر داده شد، در اینجا باید هدف فقط تأدیب و تربیت باشد و عامل نفسانی غضب و هیچ چیز دیگری نباید انگیزه و باعث انجام تنبیه‌بدنی شود که در این فرض، عمل صورت گرفته ظالمانه بوده و قابل مجازات تعزیری است.

و نکته پایانی که تذکر آن خالی از فایده نیست، این که شکل و نحوۀ زدن هم نباید طوری باشد که به کودک، آسیب برساند و یا از چنان شدتی برخوردار باشد که در او ایجاد عقده نموده و حس انتقام جویی و یا تحقیر را در وی پرورش دهد؛ چرا که در این صورت، نه این که تنبیه‌بدنی باعث تأدیب و تربیت نخواهد شد، بلکه اثر منفی در رشد و شکوفایی استعدادهای او را در پی خواهد داشت.

در سرتاسر این نوشتار بر اساس منابع شرعی ثابت شد که تنبیه‌بدنی در موارد جایز، فقط به هدف تأدیب و تربیت باید باشد و تنها و تنها در این صورت جایز است و در غیر این صورت، چنان‌که مکرراً تذکر داده شده، عمل مزبور حرام خواهد بود و لذا با توجه به مراعات هدف تأدیب و تربیت، فاصله زمانی میان دو تنبیه، جنسیت، و روحیات خاص کودک هم باید کاملاً ملاحظه شود تا مبادا تنبیه‌بدنی به جای اثر تربیتی، اثر ضد تربیتی داشته باشد.

نتیجه

در بررسی موارد جواز تنبیه‌بدنی نسبت به کودکان مشخص گردید که در برخی امور ـ که در فرض انجام آن برای افراد بالغ، شارع مقدس حد قرار داده، مثل زنا و لواط و مانند آن ـ اگر این عمل از سوی

[١]. اصول علم الرجال، ص١٧٢؛ معجم الثقات، ص٢٣٥.

[٢]. معجم الثقات، ص١٩٩.

[٣]. اصول علم الرجال، ص١٤٧.

[٤]. مرآة العقول، ج٢٣، ص٤١٦.