علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٧٨ - بنمايههاى غيبت امام عصر٤ در روايات
أحمد بن زکریا،[١] أیوب بن نوح،[٢] حسن بن علی بن فضال،[٣] حسن بن محبوب،[٤] حسین بن خالد،[٥] دعبل بن علی الخزاعی،[٦] ریان بن الصلت،[٧] محمد بن أبی یعقوب البلخی.[٨]
بیشتر اسناد روایات رضوى در این موضوع قابل اعتماد بوده و از جهت رجالى صحیح یا موثق شمرده مىشوند و براى ارزیاب اطمینان به صدور حاصل مىگردد.
نکاتى در بارۀ روایات امام رضا٧
١. تصریح و تعیین فرد قائم در بعضى از روایات رضوى مشهود است. عباراتى همچون «الرابع من ولدی[٩]» و «الامام بعدی محمد ابنی، و بعد محمد ابنه علی، و بعد علی ابنه الحسن، و بعد الحسن ابنه الحجة القائم المنتظر فی غیبته».[١٠]
٢. در بیشتر این روایات نگرانى شدید امام از سختىهاى شیعه در دوران غیبت به وضوح
روشن است.
٣. به نظر مىرسد که مسأله قائم براى شیعه از حالت کاملاً سرّى پیشین خارج شده و زمان آن رسیده که جامعه شیعه با او و حوادث پیرامونى آن آشنا شود، ولى همچنان نباید مخالفان از این جریانات آگاه گردند؛ چه اینکه امام در طلیعه سخنانش در بارۀ قائم٤ با حسین بن خالد به مسأله «ضرورت تقیه تا زمان قیام» اشاره مىکنند.[١١]
٤. امام، جامعۀ شیعه را براى پیروى از امام کوچک، خردسال و عدم انکار امام آماده
مىسازد.[١٢]
٥. پارهاى از روایات مربوط به غیبت از امام کاظم٧ و امامان پیشین توسط واقفیان پس از شهادت امام هفتم در این دوره در میان عموم شایع شد. آنچه مهم است این است که پارهاى از روایات آنان ساختگى و یا تحریف شده است؛ به گونهاى که بیشتر آنها آشکارا غایب و قائم را امام کاظم معرفى
کرده است.[١٣]
[١]. سه نفر نخست را همگى به جلالت و بزرگى مىشناسند. نفر چهارم جناب عباس بن عامر هم بسيار موثق و محترم بوده است و نجاشى او را شيخ صدوق، ثقه و كثير الحديث خوانده است. (رجال النجاشي، ص٢٨١، ش٧٤٤)
[٢]. داود بن کثیر نيز گرچه توسط نجاشى و ابن غضایرى تضعيف شده است، ولى ابن فضال، كشى، ابن قولويه، شيخ مفيد و شيخ طوسى او را ستودهاند.
[٣]. کمال الدین، ص٣٦٠، ح ٣.
[٤]. همان، ص٣٦٨، ح ٦.
[٥]. همان، ص٣٦١، ح ٥.
[٦]. همان، ص٣٦٠، ح ٢.
[٧]. همان، ص٣٦٠، ح ٣؛ الغیبة (طوسى) ، ص١٦٠، ح ١١٧.
[٨]. ايوب بن نوح گويد: به امام رضا عرض كردم: اميدوارم صاحب الامر تو باشى و خدا آن را بى شمشير به تو برگرداند، با شما بيعت شده است و بهنام شما سكه زدهاند. (کمال الدین، ص٣٧٠، ح ١)
[٩]. همان، ص٣٧٦، ح ٧.
[١٠]. همان، ص٣٧٢، ح ٦.
[١١]. همان، ص٣٧١، ح ٤.
[١٢]. همان، ص٣٧٠، ح ١.
[١٣]. همان، ص٤٨٠، ح ٤.