با توجه به بررسی سندی و محتوایی روایات، معلوم گردید، روایت معتبری که تطبیق دابه را بر حضرت علی٧ ثابت کند، یافت نمی‌شود و اخبار وارد شده در باب تعیین مصداق دابه، به هیچ روی، قابل تأیید و اعتبار نیستند.

البته روایات اهل سنت هم ـ که از مشخصات شگرفی همچون قد و قامتی به درازای سی متر، و... سخن گفته‌اند ـ نیز قابل پذیرش نیستند و به اذعان دانشمندان اهل سنت، روایت صحیحی در خصوص مصداق دابه وجود ندارد.

اطلاق دابه بر حضرت علی٧ با قدر و منزلت ایشان ناسازگار است و از منظر کلامی و ادبی قابل پذیرش نیست.

هرچند دابه هم بر انسان اطلاق می‌شود و هم بر حیوان، اما با توجه به کاربرد قرآنی این واژه، هرگاه در بارۀ انسان به کار رفته، در مقام ذم وی بوده است. از سوی دیگر، تأمل در سیاق، این موضوع را بهتر مشخص می‌کند؛ زیرا آیه در مقام ذم آن دسته از مردمانی است که به آیات الهی ایمان نیاورده‌اند. از این رو، سزاوار است آنان را نه با زبان انسانی شریف، بلکه با زبان یک حیوان، مورد خطاب قرار دهد.

آنچه تنها به طور قطع، در بارۀ دابه می‌توان گفت، این است که وی از زمین بیرون می‌آید و می‌توان ادعا کرد که زمان خروج آن نیز آخرالزمان است، اما نه مصداق آن روشن است و نه زمان دقیق آن. همچنین، تأکید بر صحت و اعتبار موضوع، فاقد پشتوانه علمی و یا معتبر است.

این که دابه موجودی است که با اهل باطل سخن می‌گوید، تردیدی نیست، اما این که سخن گفتن، حتماً روح صاعد می‌خواهد و باید روح کاملی باشد، دلیل ندارد و می‌تواند تکلمی به صورت فوق العاده باشد؛ چنان که حیوانات هم با سلیمان سخن می‌گفتند و یا درختی نزد کفار قریش بر نبوت پیامبر
گواهی داد.[١]

کتابنامه

ـ اطیب البیان فی تفسیر القرآن،‌ سید عبد الحسین‌ طیب، تهران: انتشارات اسلام، دوم، ‌١٣٧٨ش‌.‌

ـ‌ البحر المحیط فى التفسیر، محمد بن یوسف ابو حیان اندلسى، بیروت: دار الفكر‌ ١٤٢٠ق‌.

ـ البرهان فى تفسیر القرآن، سید هاشم‌ بحرانى،‌ تهران: ‌بنیاد بعثت، ‌اول، ‌١٤١٦ق.

ـ البلاغ فى تفسیر القرآن بالقرآن، محمد صادقى تهرانى، قم: ‌مؤلف، اول، ‌١٤١٩ق.

ـ التبیان فى تفسیر القرآن، محمد بن حسن طوسی،‌ بیروت: دار احیاء التراث العربى.

ـ التحریر و التنویر، محمد بن طاهر بن محمد شاذلی، بی‌جا: مؤسسة التاریخ، ١٤٢٠ق.

ـ الجامع لأحكام القرآن، محمد بن احمد قرطبی، تهران: ‌انتشارات ناصر خسرو، اول، ‌١٣٦٤ش.

ـ الدر المنثور فى تفسیر المأثور، جلال الدین‌ سیوطى،‌ قم: كتابخانه آیة الله مرعشى نجفى‌، ١٤٠٤ق.

ـ الذریعة إلی تصانیف الشیعة، آقا بزرگ تهرانی، بیروت: دار الاضواء بی‌تا.

[١]. البحر المحیط فی التفسیر، ج‌٨، ص٢٦٩.