آلوسی، ضمن آن که به شدت بر اظهار نظر برخی از عالمان شیعه ـ که دابه را حضرت علی٧ دانسته‌اند ـ می‌تازد، سخن مزبور را دروغی آشکار خوانده و خود وی ترجیح می‌دهد که دابه، حیوانی عظیم الجثه با چندین پا باشد.[٣]

سید قطب نکتۀ جالبی را مطرح نموده که خواندنی است. وی می‌نویسد:

از آنجا که سورۀ نمل از محاورۀ طایفه‌ای از حشرات، پرندگان و یا گفتگوی جنیان با حضرت سلیمان سخن گفته است، در آیه هم به تناسب این موارد، شاهد سخن گفتن دابه ـ که نوعی از حیوان است ـ با مردم هستیم.[٤]

مؤلف التحریر و التنویر نیز یادآور شده است:

خداوند با کافران که از پذیرش حق روی برتافته اند، به زبان حیوان سخن‌ می‌گوید و غرض تحقیر و پشیمان کردن آنان است، زیرا آنان پست تر از آنند که با زبان انسانی شریف مورد خطاب قرار گیرند، لذا آنان را با زبان یک حیوان مورد خطاب قرار‌ می‌دهد.[٥]

نتیجه

خروج «دابة الارض» در قرآن کریم از مباحثی است که معرکه آرای مفسران است. بنا بر روایات شیعه، این خروج به هنگام رجعت رخ می‌دهد و بنا بر مقارنه‌ای لطیف، آیۀ شریفه )وَيَوْمَ نَحْشُرُ مِن كُلِّ أُمَّةٍ فَوْجًا مِّمَّن يُكَذِّبُ بِآيَاتِنَا فَهُمْ يُوزَعُونَ( ـ که بنا بر تفاسیر شیعه خبر از رجعت می‌دهد ـ بعد از آیۀ دابة الارض آمده است. این سیاق، بستر را برای منطبق ساختن دابه با حضرت علی٧ فراهم می‌سازد؛ آن‌چنان‌که روایات امامیه نیز بر آن تأکید می‌ورزند.

در روایات شیعه، یازده روایت، به تصریح، حضرت علی٧ را مصداق دابه ذکر کرده‌اند و همان‌گونه که ذکر گردید، دارای سه روایت معاضد و نیز سه روایت متعارض است.

[١]. المیزان، ج١٥، ص٣٩٦.

[٢]. تفسیر نمونه، ج‌١٥، ص٥٥٥.

[٣]. البلاغ فی تفسیر القرآن، جا، ص٣٨٤.

[٤]. الجامع لاحکام القرآن، ج‌١٤، ص٢٣٥.

[٥]. همان.