علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٩٥ - بررسی و بازیابی کتاب مفقود «الخصائص العلویة»
روایت همگی ایشان به سید نقیب شرف الدین ابی طالب عبد الرحمن بن عبد السمیع واسطی میرسیده است ـ روایت میکند. حموی به چهار طریق به کتاب خصائص نطنزی دسترسی داشته و به طرق چهارگانه خود در فرائد السمطین، ٥٢ روایت از نطنزی نقل کرده است که همه این روایات مسند است. روایات حموی با چهار واسطه به نطنزی میرسد و از آن به بعد نیز اسناد خود نطنزی ادامه پیدا میکند. روایات موجود از نطنزی در کتاب فرائد السمطین از آن جهت اهمیت دارد که میتواند گرایشهای مذهبی وی را نیز نشان دهد؛ زیرا پنج دانشمند پیشین ـ که از آنها یاد شد ـ بر خلاف حموی نویسندۀ فرائد السمطین، همه شیعه بودهاند و طبیعی است که در گزینش و حذف روایات نطنزی بر اساس عقیده خود عمل کردهاند.
روایات نقل شده در فرائد السمطین همه در مناقب امام علی و پنج تن است. از میان ٥٢ روایت نقل شده، تنها دو روایت میتواند نشانگر گرایش سنی مؤلف باشد و پنجاه روایت دیگر، روایاتی شیعی است که برخی از آنها کاملاً همسو با عقاید شیعیان است. این روایات چنین است: روایتی که خلقت پیامبر و امام علی را از نور الهی و چهار هزار سال قبل از خلقت آدم میداند[١] ؛ حضور جبرییل و میکاییل و هفتاد هزار ملک در شب زفاف فاطمه زهرا؛[٢] روایتی که بنا بر آن، بر درهای متعدد بهشت رسالت پیامبر و ولایت امام علی نوشته شده است؛[٣] روایتی که پیامبر را خورشید، امام علی را ماه، فاطمه را زهره و فرقدان را حسن و حسین معرفی میکند.[٤]
دو روایتی که بخشهایی از آنها شامل تمجیدهایی از بزرگان صحابه و اهل سنت است، یکی مربوط به داستان مواخات است. در این روایت، رسول خدا از ابوبکر، عمر و عثمان تمجید میکند و عمر را کسی میداند که موجبات عزت اسلام را فراهم کرده است و عثمان فردی است که دارای شأنی در آسمانهاست و به ناحق کشته خواهد شد، عبد الرحمن بن عوف به امین خدا و کسی که به امانت در آسمانها شناخته میشود، توصیف میشود. همچنین، طلحه و زبیر حواری رسول خدا دانسته میشوند و در مجموع، افراد یاد شده را اولین کسانی میداند که بر حوض پیامبر وارد خواهند شد. در پایان این روایت نیز امام علی وارث پیامبر ـ که کتاب خدا و سنت (نه خلافت) را از او به ارث میبرد ـ معرفی میشود.[٥] روایت دوم، روایتی است که عمر به توصیف امام علی میپردازد و میگوید سه ایراد امام علی موجب دوری قریش از وی شده است. این سه ایراد، یکی وجود دُعابه(= شوخی و سهلگیری در امور دنیوی)، دیگری کم سنی و سوم بغض قریش نسبت به امام است. ابن عباس ـ که مخاطب عمر در این روایت است ـ هر سه ایراد را پاسخ میدهد.[٦] باقی روایات نطنزی در فرائد السمطین، روایاتی کاملاً همسو با عقاید شیعیان است.
[١]. همان، ج٤، ص٦٠.
[٢]. متشابه القرآن و مختلفه، ص٣٩.
[٣]. همان، ص٤١.
[٤]. همان، ص٤٢.
[٥]. نزهة الکرام، ج٢، ص٥٢١.
[٦]. الیقین، ص١٧٤.