علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٩٤ - بررسی و بازیابی کتاب مفقود «الخصائص العلویة»
کرده است. ویژگی روایات نقل شده توسط شامی این است که معمولاً بخشی از اسناد روایات را حذف کرده و خود نیز بدان تصریح کرده است. شامی کتاب نطنزی را در اختیار داشته و مستقیم از آن نقل میکند. وی هنگامی که مناشدۀ امام علی در شوری ـ که شامل فضایل بسیاری برای امام است ـ گزارش میکند، پس از آن میگوید که نطنزی برای هر یک از مناقب یاد شده در آن مناشده، در کتاب خصائص حدیثی آورده که شامی به جهت پرهیز از طولانی شدن، از نقل آنها خودداری کرده است.[١] برخی از موارد برجای مانده از نطنزی، بار اول، در کتاب الدر النظیم آمده است که این موضوع نشان میدهد، وی کتاب خصائص را در اختیار داشته و مستقیم از آن نقل کرده است. موضوع پنج روایت از روایات برگزیده از نطنزی ـ که در این کتاب آمده ـ در مناقب امام علی، یک روایت در بارۀ حسنین، سه روایت در بارۀ امام حسین، دو روایت در بارۀ امام صادق و یک روایت نیز در بارۀ پنج تن است. روایات یاد شده در این کتاب، روایات مورد قبول شیعیان است و هیچگونه تأییدی در بارۀ بزرگان اهل سنت در آن یافت نمیشود. داستان انتقال سر امام حسین به شام و ظهور کرامات از سر مقدس ـ که نطنزی آن را در گزارشی بلند نقل کرده است ـ دارای اشتباه فاحشی است و آن این که، متولی بردن سر به شام عمر بن سعد ذکر میشود که در جای جای داستان نیز حضور دارد[٢] و حال، آن که، بر اساس گزارشهای تاریخی، چنین مطلبی صحیح نیست و عمر بن سعد، مسؤول بردن سر امام حسین به شام نبوده است. همچنین، داستان احضار امام جعفر صادق توسط منصور و رها شدن آن حضرت از دست وی با خواندن دعایی،[٣] بار اول به نقل از نطنزی در الدر النظیم آمده است.
٥. نویسنده دیگری که خصائص نطنزی را در اختیار داشته و شش روایت از آن نقل کرده است، علی بن عیسی اربلی (م٦٩٢ق)، در کشف الغمة است. روایات نقل شده نشان از آن دارد که اربلی کتاب را در اختیار داشته است. در یک مورد گزارشی را نقل میکند و مینویسد، تکمیل گزارش در خصائص بدین گونه آمده است.[٤] شش روایت نقل شده در کشف الغمة ـ که همه نزدیک به هم و چهار روایت آن، پشت سر هم است ـ در موضوع مناقب امام علی است و سه روایت آن در موضوع پیشگامی آن حضرت در پذیرش اسلام است. با این که اربلی از برخی منابع اهل سنت، مانند المناقب خوارزمی به صورت گسترده استفاده کرده، معلوم نیست چرا از کتاب خصائص نطنزی چنین بهرهای نبرده است و حال، آن که وی در این کتاب بنا داشته از نوشتهها و منابع اهل سنت در زمینۀ تدوین تاریخ و فضایل ائمه استفاده کند.
٦. ششمین فردی که خصائص نطنزی را در اختیار داشته و به صورت گسترده از این کتاب نقل کرده، صدر الدین ابراهیم بن شیخ سعد الدین محمد بن موید حموی (م ٧٢٢ق)، عالم شافعی مذهب و محب اهل بیت، در فرائد السمطین است. وی این کتاب را از مشایخ خویش در حله، بغداد، واسط و قدس ـ که
[١]. همان، ج٢، ص٢٤٩.
[٢]. همان، ج٢، ص٢٩٢.
[٣]. همان، ج٢، ص٢٣٦.
[٤]. همان، ج٣، ص٣٩٠.