مؤلّف بحار الأنوار گاه با استفاده از مباحث علوم لغت، فقه، طب، هیات و نجوم به حلّ تعارض روایات ‌پرداخته و در این میان، از یادکرد نظریات علمای پیشین در زمینه‌های گوناگون اجتناب نکرده است. اهمیت این شیوه، بویژه، در حوزۀ روایات غیر فقهی است که بیشتر حجم بحار الأنوار را به خود اختصاص داده و پیش از علامه مجلسی، از این نظر کمتر مورد توجه محدثان قرار داشته‌اند.

مجلسی در پاره‌ای موارد دیگر، به صرف مشاهدۀ نکات غریب و دور از ذهن در برخی از روایات، احتمال تقیه‌ای بودن آنها را مطرح می‌كند و گاه نیز در صورت مخالفت آنها با اخبار مشهور به تأویل اقدام می‌كند. در پاره‌ای موارد دیگر ـ که امكان طرح احتمال نَسخ بین متعارضین وجود دارد ـ چنان‌که امکان عمل به دو طرف تعارض را دور از ذهن نداند، نسخ را نپذیرفته، راهكارهای دیگر از جمله تبیین مجملات را جستجو و مطرح می‌کند.

راهكار دیگری كه مجلسی برای حل تعارض پیشنهاد کرده و به آن عمل می‌كند، بررسی‌های نسخه‌شناسانه است. او در مواردی با طرح احتمال وقوع تصحیف و تحریف از سوی راویان در متون روایی، اختلاف نسخه‌ها را یكی از علل تعارض می‌شناساند و با تذكّر دادن وجه صحیح، تعارض را از میان برمی‌دارد.

نكتۀ دیگر، آن که مجلسی در روایات فقهی موجود در بحار الأنوار در عمل، با توجه به كمیّت و نوع آنها، كمتر با تعارض اخبار مواجه شده است و در مقابل، بیشتر به حلّ روایات تاریخی، اعتقادی و اخلاقی اهتمام نشان داده و در ابواب گوناگون روایات، در مواجهه با تعارض بدوی روایات از روش‌هایی بیش و كم مشابه، از قبیل حمل حقیقت بر مجاز، تخصیص عامّ، اختلاف سطح مخاطبان، تبیین مجمل، احتمال وقوع تصحیف و تحریف از طرف راویان، حمل بر اختلاف زمان و حمل بر تقیه، بهره جسته است؛ هر چند تأكید وی بر كارایی برخی از شیوه‌ها در پاره‌ای از زمینه‌های خاص موضوعی، نسبت به سایر شیوه‌ها بیشتر است.

کتابنامه

ـ «تعارض ادله»، رضا هاشمی، دانشنامه جهان اسلام، زیر نظر: غلامعلی حداد عادل، جلد هفتم (ص ٤٧٩ ـ ٤٨٣)، تهران: بنیاد دایرة المعارف اسلامی، ١٣٧٥ش.

ـ «ضوابط فهم حدیث در لسان اهل بیت:»، معارف، مجید معارف، مجلۀ تحقیقات علوم قرآن و حدیث، دانشگاه الزهراء، شمارۀ ١، بهار ١٣٨٣ش.

ـ اسباب اختلاف الحدیث، محمد احسانی‌فر لنگرودی، قم: دار الحدیث، ١٣٨٥ش.

ـ اصطلاحات الأصول، علی المشكینی، قم: دفتر نشر الهادی، ١٤١٣ق / ١٣٧١ش.

ـ الاتقان فی علوم القرآن، جلال الدین عبدالرحمن سیوطی، ترجمه: سید مهدی حایری قروینی، تهران: انتشارات امیرکبیر، ١٣٦٣ش.

ـ الأمالی، ابو جعفر محمد بن الحسن طوسی، تحقیق: قسم الدراسات الإسلامیة، قم: دار الثقافة للطباعة والنشر والتوزیع، ١٤١٤ق.