مجلسی با در اختیار داشتن نسخه‌های اصلی روایات و جمع آوری روایات هم‌مضمون در کنار یکدیگر، توانسته است در موارد پرشماری به کشف تصحیفات، تحریفات و اشتباهات راویان توفیق یابد؛ چندان که شاید بتوان گفت بحار الأنوار منبع مهمّی برای تصحیح و یافتن متن اصلی روایات است و در بسیاری از موارد، مجلسی با طرح احتمال وقوع تصحیف یا قطعی دانستن آن، تعارض روایات را حل کرده است. او گاه، با قطعیت، وقوع تصحیف و تحریف را گوشزد کرده و در مواردی، احتمال وقوع تصحیف و یا افتادگی از طرف روات را مطرح می‌کند و از این رهگذر می‌کوشد به فهم درستی از معنا و مضمون اصلی روایت دست یابد و گاه، تعارض موجود در برخی روایات قریب المضمون را حلّ کند.

وی روایتی را از التوحید صدوق نقل کرده و با مقایسۀ آن با نسخۀ الکافی، به تغییر آن از طرف صدوق حکم داده است.

بنا بر نقل صدوق، امام صادق٧ در پاسخ ابو بصیر گفته‌اند:

خدا بر اساس علم پیشین خود معصیت کاران را بر انجام گناه توانا کرده و در عین حال، آنان را از توانایی پذیرش اوامر خود بازنداشته و اختیار را از ایشان سلب نکرده است؛ زیرا علم او باید راست باشد و از این رو، آن معصیت‌کاران با آنچه در علم پیشین خدا نسبت به ایشان وجود دارد، هماهنگ شده‌اند؛ اگر چه می‌توانند کارهایی را انجام دهند که از معصیت رهایی یابند.[١]

در این عبارت ـ که با مسلمات مذهب امامیه همخوانی دارد ـ تشویش دیده می‌شود و جملۀ «زیرا علم او باید راست باشد»، با صدر و ذیل آن مطابقت ندارد؛ حال آن که که در نقل الکافی آمده است:

آنان را از توانایی پذیرش (اوامر خود) بازداشت و نمی‌توانستند کاری انجام دهند که از عذاب خدا رهایی یابند.[٢]

بدین ترتیب، می‌توان دریافت که عبارت «منعهم» به «لم یمنعهم» و «و لم یقدروا» به «و ان قدروا» تغییر یافته است.

در نقل الکافی اضطراب و تشویش نیست؛ هر چند متن روایت با مسلَّمات مذهب امامیه ناسازگار است؛ زیرا دلالت بر جبر دارد. مجلسی معتقد است حدیث، همان گونه است که کلینی روایت کرده است؛ اما «سلب توانایی از اهل معصیت» به معنای «سلب قدرت از ایشان» نیست، بلکه معنای آن «در اختیار گذاشتن بیشترین توان از راه لطف و هدایت‌های ویژه» است. به عبارت دیگر، از نظر مجلسی، قدرت
در انسان‌ها ذو مراتب است و همه از مرتبۀ نخست برخوردارند تا به این وسیله کمترین شائبۀ جبر نیز
پیش نیاید.[٣]

علامه مجلسی در حل این اختلاف می‌گوید:

[١]. ر.ک: همان، ج٣، ص٢٢٦ ـ ٢٢٧.

[٢]. همان، ص٢٢٧ ـ ٢٢٨؛ نمونۀ دیگر: همان، ج٢٦، ص٣٥٢.

[٣]. همان، ج٥٩، ص٣٠٩.