یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣١١ - حیات روحی و اجتماعی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٣، ص: ٣١١

حیات روحی و اجتماعی

یا ایها الذین امنوا استجیبوا للَّه و للرسول اذا دعاکم لما یحییکم.

حیات درجات و مراتبی دارد. یک انسان زنده و یا یک جامعه از زندگان در عین اینکه زنده است ممکن است مرده باشد، یعنی فاقد درجهای از حیات و آثار حیاتی باشد.

از جمله آثار حیاتی این است که موجود زنده در برخورد با امور ملایم عکس العمل موافق و در برخورد با امور مخالف عکس العمل مخالف نشان میدهد. غذای مناسب که به ذائقه برسد تمام جهاز هاضمه از غدههای زیر زبان گرفته تا دستگاه معده و روده خود را آماده و مهیا میکند و استقبال میکند، غدهها ترشح و گلو باز و معده منتظر میشود، ولی در برخورد با دوای تلخ همه خود را به علامت امتناع منقبض میکنند و اگر احیاناً غفلتاً بدون توجه گلو سمی فرو برود معده با عکس العمل شدید آن را برمیگرداند و حاضر به حفظ و هضم و جذب او نیست. غبار یا پر کاهی که به چشم برود، چشم با اشک و قرمز شدن عکس العمل مخالف نشان میدهد. یک انسان زنده در مقابل خدمت دیگری ابراز تشکر و در مقابل ظلم آنها ابراز تنفر و مبارزه میکند (فمن اعتدی علیکم فاعتدوا علیه بمثل ما اعتدی علیکم). همچنین است جامعه زنده. در جامعه زنده حس شکر و حس تنفر هست، اصل تشویق و تنبیه حکمفرماست. جامعهای که در آن جامعه اصل تشویق و تنبیه حکمفرما نباشد مرده است.

در اسلام علاوه بر پاداش و کیفر دولتی به صورت حد و قصاص و تعزیر، نوعی پاداش و مجازات ملی مقرر شده، دستور است که افکار عمومی خوبیها را ترویج و از بدیها اظهار تنفر کنند. علی فرمود:

امرنا رسول اللَّه ان نلقی اهل المعاصی بوجوه مکفهرّة یعنی متخلفین را تحت