فرهنگ نامه مهدویت - سلیمیان، خدامراد - الصفحة ٤٨٢ - همسر و فرزند مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه الشريف

شيخ طوسى از مفضل بن عمر نقل كرده است كه امام صادق عليه السّلام فرمود:

براى صاحب اين امر، دو غيبت است كه يكى از آن‌ها، به اندازه‌اى طولانى مى‌شود كه برخى از مردم گويند از دنيا رفته است؛ برخى گويند: كشته شده و برخى گويند:

آمده و رفته است؛ جز اندكى از شيعيان، بر باور خود استوار نماند.

كسى از فرزندانش و غير آنان، از اقامتگاه او آگاه نمى‌شود؛ جز كسى كه متصدى امور او است. [١]

استدلال به اين روايت، از چند جهت محل تأمل است:

الف. نعمانى همين روايت را نقل كرده است؛ در حالى كه به جاى «من ولده» ، «من ولى» [٢]آورده است.

با توجه به اين‌كه كتاب الغيبة نعمانى به مراتب بر كتاب الغيبة شيخ طوسى مقدم بوده و بخشى از سند هر دو كتاب مشترك است و نيز بين كلمه «ولى» و «ولد» از نظر نوشتار، نزديكى وجود دارد، احتمال تصحيف، بسيار قوى مى‌نمايد؛ بنابراين، استدلال به اين روايت، بى‌اعتبار خواهد شد.

يكى از دانشمندان معاصر پس از ذكر هردو روايت مى‌نويسد:

با وجود اين اختلاف، استناد به نقل «غيبت شيخ» اطمينان‌بخش نيست؛ بلكه نقل «غيبت نعمانى» از برخى جهات، مانند علوّ سند و لفظ حديث، معتبرتر به نظر مى‌رسد. [٣]

يكى ديگر از انديشه‌وران معاصر پس از اشاره به اختلاف نقل شيخ طوسى و نعمانى، دربارۀ اين روايت نوشته است:

كمترين احتمالى كه در اين‌باره وجود دارد، اين است كه مقصود از عبارت «هيچ‌يك از فرزندان و نه ديگران، از جاى آن حضرت آگاه نيستند» مبالغه در شدت پنهانى باشد؛ بدين معنا كه اگر هم بر فرض آن حضرت را فرزندى باشد، حتى او هم از شخصيت حقيقى حضرت آگاه