امامان معصوم عليهم السّلام، در پرتو ارتباط با پروردگار جهان، از دانش غيبى برخوردار بودند و در مواردى كه اساس حقانيت اسلام يا مصالح بلند مرتبۀ امت اسلامى، در خطر قرار مى‌گرفت، از اين آگاهى به صورت «ابزار هدايت» استفاده مى‌كردند.

پيش‌گويى‌ها و گزارش‌هاى غيبى آنان، بخش مهمّى از زندگى ايشان را در بر مى‌گيرد؛ با مطالعه در زندگى امام عسكرى عليه السّلام، چنين به نظر مى‌رسد كه آن حضرت، بيش از امامان ديگر، دانش غيبى خود را آشكار مى‌ساخته است. [١]

پس از انتقال امام هادى عليه السّلام به سامّرا، آن حضرت تحت مراقبت و كنترل شديد بود؛ ازاين‌رو امكان معرفى فرزندش «امام حسن عليه السّلام» به عموم شيعيان، در جايگاه امام بعدى وجود نداشت. به طور اصولى اين كار، زندگى او را از ناحيۀ حكومت وقت، در معرض خطر جدّى قرار مى‌داد. به همين سبب كار معرفى امام عسكرى عليه السّلام به شيعيان و گواه گرفتن آنان در اين باب، در ماه‌هاى پايانى عمر امام هادى عليه السّلام صورت گرفت؛ به گونه‌اى كه هنگام رحلت آن حضرت، گروهى از شيعيان از امامت امام عسكرى عليه السّلام، آگاهى نداشتند. [٢]امام عسكرى عليه السّلام براى زدودن زنگار شك‌ها و ترديدها و نيز براى حفظ ياران خود از خطر يا هدايت گمراهان، ناگزير مى‌شد پرده‌هاى حجاب را كنار زده، از آن سوى جهان ظاهر خبر دهد.

٧. معرفى حضرت مهدى عليه السّلام به عنوان
جانشين

يكى از مسؤوليت‌هاى بزرگ امام عسكرى عليه السّلام، معرّفى حضرت مهدى عليه السّلام به جانشينى خود بود. اين امر، زمانى سخت‌تر مى‌شد كه آن حضرت مى- بايست بنا به دلايلى، فرزند خود را در پردۀ «پنهان‌زيستى» نگه دارد، تا از گزند بدخواهان در امان بماند. با اين حال در موارد فراوانى، به معرفى جانشين خود به افراد مورد اطمينان پرداخته است.

تعابيرى كه امام يازدهم براى معرفى حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه الشريف به كار برده، بدين قرار است:

[١] . محمد جواد طبسى، حياة الامام العسكرى عليه السّلام، ص ١٢١.

[٢] . مسعودى، اثبات الوصية، ص ٢٣٤.