فرهنگ نامه مهدویت - سلیمیان، خدامراد - الصفحة ١٧٠ - حسين بن روح (نوبختى)

آنان استفاده مى‌كرد. [١]

پس از وفات ابو جعفر عمرى و وصيت او دربارۀ نصب حسين بن روح به عنوان نايب سوم امام غايب، ابو القاسم حسين بن روح به «دار النيابة» در بغداد آمد و بزرگان شيعه گرد او جمع شدند. حسين بن روح، با همكارى وكلاى بغداد و ساير مناطق، كار خويش را در جايگاه نيابت امام زمان عليه السّلام آغاز كرد و توانست با روش عالمانه و منطقى، بين دوست و دشمن از پذيرش بالايى برخوردار شود.

روايت‌ها، حكايت از آن دارد كه بر خلاف سفير اوّل و دوم، موقعيت حسين بن روح در جايگاه سفير امام دوازدهم بين شيعيان اماميه آشكار بود؛ به همين دليل عده‌اى از عوام اماميه، بر آن شدند كه وكلاى نواحى خود را ناديده گرفته، به طور مستقيم با خود او در تماس باشند؛ ولى رفته‌رفته با انجام تغييراتى در دستگاه حاكم و بركنارى برخى حاميان او، وضع دگرگون شد؛ به گونه‌اى كه وى بخشى از پايان عمر خود را در زندان به سر برد. [٢]

از حوادث مهم دوران نيابت حسين بن روح، جدا شدن ابو جعفر محمد بن على شلمغانى (معروف به ابن ابى عزاقر) از آيين شيعى و تكفير او به دست حسين است. [٣]

حسين بن روح، با وفات ابو جعفر محمد بن عثمان عمرى، در سال ٣٠٥ ق منصب نيابت حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه الشريف را عهده‌دار شد و در سال ٣٢٦ ق وفات يافت. بدين‌سان مدت نيابت وى نزديك به ٢١ سال بود.

در وفات وى كه در سال ٣٢٦ ق بوده، هيچ اختلافى نيست، و محدثان و مورخان در اين مسأله اتفاق نظر دارند؛ ليكن در محل قبر او، اختلاف و شبهاتى وجود دارد. مسلم است كه قبر او در بغداد است؛ ولى اين‌كه قبر در قسمت غربى بغداد است يا قسمت شرقى، مورد اختلاف است. [٤]

نيز ن. ك: نيابت خاص، نواب خاص.