فرهنگ نامه مهدویت - سلیمیان، خدامراد - الصفحة ١٤٦ - توقيع

طور اساسى، فلسفۀ نيابت خاص نيز همين است؛ وگرنه چنانچه هركس مى‌توانست به شرف گرفتن توقيع نايل آيد، ديگر نيازى به نايب خاص نبود.

يادآورى اين نكته لازم است كه بيشتر دانشمندان شيعه بر اين باورند كه توقيعات صادر شده از ناحيۀ صاحب الامر عجّل اللّه تعالى فرجه الشريف به شيخ مفيد رسيده است.

اين توقيعات براى نخستين بار، به وسيلۀ ابو منصور طبرسى (از عالمان قرن ششم) ، بدون سند، افزون بر يك صد سال پس از درگذشت شيخ مفيد، در كتاب الاحتجاج نقل شده است. آن‌گاه شاگرد وى، ابن شهر آشوب (م ٥٨٨ ق) به آن اشاره كرده و ابن بطريق (م ٦٠٠ ق) شاگرد ابن شهرآشوب آن‌ها را مطرح كرده است. در آن كتاب گفته شده: اين نامه‌ها به وسيلۀ شخص مورد اعتمادى به شيخ مفيد مى‌رسيد؛ ولى نام آن شخص ذكر نشده است. [١]

برخى در نوشته‌ها ترديد كرده‌اند كه: شاگردان شيخ مفيد، از جمله آن‌ها: سيّد مرتضى، ابن ادريس، نجاشى، شيخ طوسى [٢]، ابو يعلى جعفرى، ابو الفتح كراجكى، سلار بن عبد العزيز ديلمى و. . . -با اين كه نگارش‌هاى فراوانى داشته و بيشتر شرح حال‌نويس بوده‌اند-هرگز به اين توقيعات اشاره نكرده‌اند؛ [٣]در حالى كه اگر چنين سخنانى به شيخ مفيد رسيده بود، با توجه به اهميّت شايان آن، به طور حتم، شاگردان او، نقل مى‌كردند. [٤]

افزون بر آن، خود شيخ مفيد نيز