روشن است در اين امتحان بزرگ كسانى سربلند خواهند بود كه داراى جايگاه والايى از ايمان و عمل شايسته باشند و كسانى كه در اين امور دچار كاستى باشند، بيشتر دچار لغزش و سقوط خواهند شد.

امام صادق عليه السّلام تبلور اين حقيقت را چنين بيان كرده است:

و اين‌گونه است كه غيبت قائم طولانى خواهد بود، تا اين‌كه حق محض آشكار شود و ايمان، از كدورت‌ها و پيرايه‌ها صاف و زلال گردد. اين آشكار شدن، با بازگشت افرادى صورت مى‌پذيرد كه داراى طينت ناپاكى هستند، از پيروان ظاهرى اهل بيت عليهم السّلام؛ يعنى همان‌ها كه ترس نفاق بر آن‌ها مى‌رود. [٢]

از مجموع سخنان معصومان عليهم السّلام به دست مى‌آيد كه مهم‌ترين ويژگى مرتبط با امتحان و آزمايش انسان‌ها در اين دوران، گريز آن‌ها از دين و آموزه‌هاى آن و به اوج رسيدن دنيا پرستى است [٣]كه آن را از دوره‌هاى ديگر متمايز كرده است.

معصومان عليهم السّلام براى اين دوران، پس از بيان برخى ويژگى‌ها، هشدارهايى نيز داده‌اند كه با توجه به آن‌ها، آزمايش‌هاى بزرگ از مهم‌ترين ويژگى اين دوران است. [٤]افرادى كه با ويژگى‌هاى اين دوران، ايمان خود را به خوبى حفظ كرده، پرواى الهى داشته باشند، ارزش والايى دارند. در اين‌باره وقتى پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و اله و سلّم از چهره‌هاى پيروز اين دوران ياد مى‌كند، با شگفتى به حضرت على عليه السّلام چنين مى‌فرمايد:

«اى على! بدان شگفت‌آورترين مردم در ايمان و بزرگ‌ترين آنان در يقين، كسانى هستند كه در پايان دوران-با آن‌كه پيامبر خود را درك نكرده‌اند و از امام خود در پرده‌اند- به نوشته‌اى سياه بر صفحه‌اى سپيد،

[١] . هيهات هيهات لا يكون فرجنا حتّى تغربلوا ثمّ تغربلوا ثمّ تغربلوا يقولها ثلاثا حتّى يذهب الكدر و يبقى الصّفو؛ شيخ طوسى، كتاب الغيبة، ص ٣٣٩.

[٢] . همان، ص ١٧٠، شيخ صدوق، كمال الدين و تمام النعمة، ج ٢، ص ٣٥٥.

[٣] . محمد بن يعقوب كلينى، الكافى، ج ٨، ص ٣٠٦، ح ٤٧٦؛ ر. ك: شيخ صدوق، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، ص ٢٥٣.

[٤] . ميرزا حسين طبرسى نورى، مستدرك الوسائل، ج ١١، ص ٣٧٩، ح ١٣٣٠٥؛ مسلم بن حجاج، صحيح، ج ١، ص ١٣١.