فرهنگ نامه مهدویت - سلیمیان، خدامراد - الصفحة ٦٩ - امام حسن عسكرى عليه السّلام

- «هذا صاحبكم بعدى. . . ؛ [١]اين، بعد از من صاحب شما است. . .» .

- «ان ابنى هو القائم من بعدى. . . ؛ [٢]همانا فرزندم، قائم بعد از من است. . . .»

- «هذا امامكم من بعدى و خليفتى عليكم. . . ؛ [٣]اين پيشواى شما پس از من و جانشين من بر شما است. . .» .

- «ابنى محمد هو الامام الحجة بعدى . . . ؛ [٤]فرزندم محمد، همان امام و حجت پس از من است. . .» .

و مواردى از اين دست كه در كتاب‌ها بدان اشاره شده است.

از آن‌جا كه پنهان شدن پيشوا و رهبر هرجمعيت، يك حادثه غيرطبيعى و نامأنوس است و باور كردن آن و نيز تحمل مشكلات ناشى از آن، براى مردم دشوار است، پيامبر اسلام صلّى اللّه عليه و اله و سلّم و امامان پيشين عليهم السّلام، به تدريج مردم را با اين موضوع آشنا ساخته، افكار را براى پذيرش آن آماده مى‌كردند.

اين تلاش، در عصر امام هادى و عسكرى عليهما السّلام، به صورت جدى‌ترى به چشم مى‌خورد؛ چنان‌كه امام هادى عليه السّلام بعضى از كارها را به وسيلۀ نمايندگان انجام مى‌داد و خود كمتر با افراد تماس مى‌گرفت. اين امر در زمان امام عسكرى عليه السّلام، جلوۀ بيشترى يافت؛ زيرا با وجود تأكيد بر تولد حضرت مهدى عجّل اللّه تعالى فرجه الشريف، او را فقط به شيعيان خاص و بسيار نزديك نشان مى‌داد. از سوى ديگر، تماس مستقيم شيعيان با خود آن حضرت نيز روزبه‌روز محدودتر و كمتر مى‌شد؛ به گونه‌اى كه حتى در شهر سامرا از طريق نامه يا به وسيلۀ نمايندگان خويش، به مردم پاسخ مى‌داد. بدين‌ترتيب، آنان را براى پذيرش اوضاع و شرايط عصر غيبت و ارتباط غيرمستقيم با امام آماده مى‌ساخت. اين همان روشى است كه امام دوازدهم عليه السّلام در زمان غيبت صغرا در پيش گرفت و به تدريج شيعيان را براى دوران غيبت كبرا آماده ساخت. [٥]