فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ١٢٨ - روشنفكران دينى و مدرنيزاسيون فقه (٣) مسعود امامى
از وجوه سه گانه برترى فقه بر طب ياد نمىكند و تنها به همين وجه اخير اكتفا مىنمايد:
«فقه و طب از جهاتى با هم شبيهند: يكى ابدان را آباد مىكند و ديگرى جهان را، ولى فرق مهمّشان اين است كه آدمى حتى در وحدت و غربت هم به طب محتاج است؛ لكن انسان اگر اجتماعى نبود، بسا كه به فقه نيازمند نمىشد». (١٨)
او سخنان غزالى در باب فقه را كه به گمانش برگرفته از تضلّع وى در اين دانش است، سرد و بى مهرانه معرفي مىكند (١٩)و بر اين باور است كه غزالى در ميان علوم شرعى به فقه منزلتى نازل داده است. (٢٠)سروش از آسانگيرىهاى فقهى (٢١)، فقه فروشى، (٢٢)معالجه رذايل به شيوههاى فقه ناپسند (٢٣)، بى نيازى انسان تنها از فقه (٢٤)، بى اعتنايى به رخصتهاى فقهى و نظر كردن به فتواى دل (٢٥)، برترى طريقت بر شريعت (٢٦)و اين كه فقه كوچكترين شرط از شروط سلوك طريق آخرت را فراهم مىآورد، (٢٧)در ديدگاه غزالى ياد مىكند و در پايان به داورى مىنشيند و مىافزايد:
«... حتى غزالى هم فقه را بالاتر از آن نشانده است كه جاى اوست...» (٢٨)
(١٨) عبدالكريم سروش، دائرة المعارف بزرگ اسلامى، مقاله احياء علوم الدين، ج٧، ص١٣٨. ضعف اين سخن غزالى كه اين چنين به رُخ كشيده شده است، چنان روشن و بديهى مىنمايد كه نيازى به استدلال ندارد. آنان كه اندكى با فقه آشنايى دارند به خوبى مىدانند كه بخش قابل توجّهى از ابواب فقهى همچون طهارت، نماز، روزه، اعتكاف، حجّ، صيد و ذباحه، اطعمه و اشربه، وقف، يمين، نذر، عهد، كفارات و... متوجه انسان به دور از اجتماع هم مىباشد و غربت و تنهايى، او را از فقه بى نياز نمىكند.
(١٩) عبدالكريم سروش، قصه ارباب معرفت، ص٣٩.
(٢٠) همان، ص ٤٢.
(٢١) همان، ص ١٥.
(٢٢) همان، ص ٢١.
(٢٣) همان.
(٢٤) همان، ص ٤١.
(٢٥) همان، ص ٤٢.
(٢٦) همان، ص ٤٨.
(٢٧) همان، ص ٤٦.
(٢٨) همان، ص ٥٠.