زقوم می‌شود با دو تفاوت : یکی این که در دنیا ثمره این درخت را انسان‌ تنها خودش نمی‌چیند ، احیانا به دیگران هم می‌دهد ، دیگران هم از میوه‌های‌ این درخت می‌خورند ، اگر شیرین باشد شیرین و اگر تلخ باشد تلخ ، تفاوت‌ دوم این است که انسان ( واقعیت ) خودش ( را ) در دنیا ( درک نمی‌کند ) . حکما ثابت کرده‌اند که روح انسان در دنیا مادامی که با این بدن هست‌ حالت موجودی را دارد که عضوش را بی‌حس کرده‌اند ، حالت تخدیر شده دارد ، یعنی آنچه را که از درون خودش باید درک کند درک نمی‌کند ، مثل آدمی‌ است که موجبات درد در او هست ولی فعلا یک آمپول به عضو زده‌اند و آن را تخدیر کرده‌اند و چیزی احساس نمی‌کند . ولی این مخدر برای همیشه باقی‌ نخواهد ماند ، روزی خواهد آمد که از بین برود ، وقتی از بین رفت انسان‌ واقعیت را درک می‌کند . انسان در دنیا ( نسبت به آخرت ) این دو تفاوت‌ را دارد ، یکی اینکه ثمره درختش را دیگران هم می‌چینند ، اگر شیرین است‌ شیرین و اگر تلخ است تلخ ، ولی در آخرت فقط خودش است که ثمره را می‌چیند ، چون عمل است ، یعنی در آنجا ثمره عمل او را ، چه خوب چه بد ، کس دیگر نمی‌چیند ، اگر کس دیگر هم استفاده ببرد به دلیل پیوندی است که‌ در دنیا با این برقرار کرده ، یعنی از این درخت ، پیوندی به خودش زده ، که ( در ) مسأله " « یوم لا یغنی مولی عن مولی شیئا و لا هم ینصرون الا من‌ رحم الله »" [١] که در اخبار داریم مقصود شفاعت ( است ) ، شفاعت‌ تابع پیوندی است که انسان از درخت شفیع در دنیا به درخت خودش زده‌ باشد و الا انسان ( به صورت ) درخت پیوند نزده صد در صد تلخ امکان ندارد که از میوه یک درخت شیرین استفاده کند . پس آن هم باز پیوندش مربوط به

[١] دخان / ٤١ و . ٤٢